لزوم معماری نوین سازمانی در دانشگاه فرهنگیان

برشی از مقاله سید مسعود مصطفوی

 آموزش عالی به عنوان کانون علم، تفکر و نوآوری وظایف و مسئولیت های مهمی چون توسعه و ارتقای علوم و تربیت و تامین نیروی انسانی متخصص را برعهده دارد و زمینه افزایش دانش عمومی در سطح جامعه، نوسازی سازمان ها با توجه به تحولات جهانی در عرصه های علم و فناوری و مشاوره به جامعه و فرهنگ سازی را فراهم می نماید (Wang, He and Li, 2019).

تغییرها و تحول های امروزی در محیط اجتماعی و فرهنگی و نقش مهم فناوری های اطلاعات و ارتباطات باعث تغییر جامعه از جامعه سنتی به جامعه اطلاعاتی، اقتصاد اطلاعاتی و جامعه دانش محور شده است و این تغییرها و تحول ها خودباعث ایجاد تغییرها و تحول[2] های اساسی در ساختار سازمانی دانشگاه ها و روابط آنها با محیط شده است (Sepulveda, Kumpgdee-Vollrath, Franco, Yokaichiya and De Araujo,2023) .

ساختار سازمانی از جمله عوامل اساسی در شکل گیری هر سازمانی می باشد و باعث ایجاد هماهنگی بین کلیه فعالیت ها و اهداف سازمان میشود و تعیین میکند که چه کسی باید در کجا قرار گیرد، با چه کسانی ارتباط داشته باشد و از چه رویه ها و روش هایی پیروی نماید تا سازمان به اهداف و چشم انداز خود دست یابد ( ترک زاده ، محترم ، 1393).

تردیدی نیست که امروزه پاسخ گویی به چالش های علمی، صنعتی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، اخلاقی و نیز دست یابی به توسعه پایدار و دانایی، محور مستلزم تحول بنیادی در آموزش و پرورش است؛ اگر این را بپذیریم که از مجموع نهادها و ساختارهای اجتماعی، نهاد تعلیم و تربیت اولویت و اهمیت بیشتری دارد، این پرسش مطرح می شود که در میان عناصر تشکیل دهنده این خرده نظام[3]کدامیک اهمیت و تاثیر گذاری بیشتری دارد، بی هیچ تردیدی می توان گفت که معلم در راس ارکان و عناصر نظام آموزش و پرورش قرار می گیرد؛ زیرا کارگزار اصلی تعلیم و تربیت به شمار می آید و اهداف متعالی آموزش و پرورش، با حضور و با واسطه معلم صورت تحقق می پذیرد؛ به عبارت دیگر، اهمیت تعلیم و تربیت به عوامل آن قابل تعمیم است و در میان عوامل تعلیم و تربیت، معلم مهم ترین عامل تلقی می شود. (رضایی ،1390) . دانشگاه فرهنگیان به عنوان دانشگاه ملی [4]و ماموریت گرا یکی از اصلی ترین زیرنظام های سند تحول بنیادین آموزش و پرورش است، که هدف تامین، تربیت و توانمندسازی معلمان و نیروی انسانی وزارت آموزش و پرورش در کشور را دنبال می کند.(موسوی خطیر ، عقیلی و حسینی ، 1402 ).

تعداد رو به افزایشی از صاحب نظران آموزش عالی بر این امر اصرار دارند که وظایفی مانند توسعه منطقه ای،نوآوری بهتر است به عنوان جزء جدایی ناپذیر از فعالیت های اصلی دانشگاه باشند؛ به عبارت دیگر، بهتر است در فعالیت های اصلی تدریس و پژوهش جای بگیرند یا خیلی محکم با آنها پیوند بخورند(Chatterton & Goddard, 2000). یکی از اصلی ترین دلایل برای این تغییر مربوط به این واقعیت است که موسسات آموزش عالی به طورکلی، و دانشگاه ها در موارد خاص، به طور روزافزون به حوزه های بیرونی مختلفی در سطوح بین المللی، ملی، منطقه ای و محلی وابستگی و با آنها در ارتباط هستند(Benneworth & Jongbloed, 2010). از نظر یمنیYamani, 2012)) "رابطه نظام دانشگاهی با محیط خود اساسی است، محیطی که خود از نظام های متنوع و متعددی مانند نظام های اقتصادی،فرهنگی، اجتماعی و فناوری و ... تشکیل شده است و لذا، این ارتباط را نمی توان در بررسی دانشگاه از نظردور داشت".

حمایت منطقه ای دانشگاه ها موضوعی است که به صورت روزافزون در معرض توجه است. از دانشگاه ها انتظار می رود که به منطقه ساکن در آن متعهد باشد و برای توسعه آن تلاش کند. در این خصوص، لازم است پیوندی میان دانشگاه و منطقه ایجاد شود. همین امر گام مهم و اثرگذاری در مسیر دستیابی به منطقه یادگیری و جامعه دانش بنیان است (2004 ,Kettunen) . لذا دانشگاه فرهنگیان، با انجام اصلاحاتی در تربیت معلم، می تواند گام های اساسی را در ایجاد تحولات در نظام آموزشی بر دارد. همچنان که در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ایران راهکار استقرار نظام ملی تربیت معلم و راه اندازی دانشگاه فرهنگیان با رویکرد آموزش تخصصی و حرفه ای تربیت محور توسط وزارت آموزش و پرورش با همکاری دستگاه های ذیربط به منظور باز مهندسی سیاست ها و باز تنظیم اصول حاکم بر برنامه درسی تربیت معلم با تاکید بر کارورزی و انطباق سطح شایستگی های حرفه ای معلمان در سطح ملی و جهانی با مقتضیات الگوی برنامه درسی در نظام تعلیم و تربیت و طراحی سیاست های مناسب برای ارتقای شیوه های جذب، تربیت و نگهداشت معلمان در آموزش و پرورش پیشنهاد شده است.

در راستای این مهم یعنی استقرار نظام تربیت معلم حرفه ای ، بایستی با ایجاد راهکارهای تحول ساختاری به سمت ایجاد دانشگاه های جامع منطقه ای در دانشگاه فرهنگیان ، با توجه به سیاست های کلی نظام جمهوری اسلامی [5]و در راستای تعامل پذیری ،کارآمد سازی و تعالی بخشی سازمانی گام برداشت . با این نگاه ،تحول در ساختار فعلی دانشگاه فرهنگیان نیازمند ، زمینه یابی تقنینی و همچنین امکان سنجی زیرساختی می باشد .

ب