ترنس های دو جنسه قدرت و ثروت ،پرستوهای شهوت و لذت

ترنس های دو جنسه قدرت و ثروت ،پرستوهای شهوت و لذت

وقتی زالوها خود را ناجی اقتصاد معرفی می کنند درایران که روزگاری سرزمین بابک خرم دین و کاوه آهنگربود و اکنون سرزمین امضاهای طلایی و کارخانه های خاموش است ، ما چرا وفادار بمانیم ؟

در سرزمینی که هر نهال سرمایه، پیش از رسیدن به سایه اش باید از صد طوفان مجوز و هزار گردنه ی سوءظن عبور کند، کارآفرینی بیشتر به یک ورزش رزمی شباهت دارد تا خلق ثروت. اینجا گاهی کارآفرین باید ثابت کند که مجرم نیست، قبل از آنکه بتواند ثابت کند مفید است.

قدرت و ثروت، همچون سفره ای رنگین، سال هاست مهمانان بسیاری را دور خود جمع کرده اند. اما عجیب آنجاست که هرگاه دستی برای ساختن دراز می شود، ده ها دست برای مصادره ی نتیجه ی ساختن از راه می رسند. نه با نام شریک، نه با عنوان رقیب، بلکه گاه در لباس خیرخواه، مشاور، دلسوز، فعال اجتماعی یا مدعی عدالت.

در سایه ها نیز چهره هایی پیدا می شوند که هنر اصلی شان تولید ثروت نیست، بلکه نزدیک شدن به ثروت دیگران است. موجوداتی که نه کارخانه ای ساخته اند، نه فناوری ای آفریده اند و نه بازاری فتح کرده اند؛ اما همیشه در نزدیکی میزهای قدرت دیده می شوند، چنان نزدیک که گویی سایه ی دیوارند. آنان استادند در آنکه خود را ناجی معرفی کنند و صاحب سرمایه را متهم.

این جماعت، گاه همچون «پرستوهای قدرت» عمل می کنند؛ نه برای ساختن آشیانه، بلکه برای یافتن پنجره ای باز. با ظاهری آراسته، ادبیاتی پر از دغدغه و شعارهایی مملو از مردم دوستی، آرام آرام به قلب سرمایه نزدیک می شوند. نه برای مشارکت در تولید، بلکه برای سهم خواهی از حاصل تولید.

کارآفرین اما هر روز میان دو جبهه گرفتار است؛ از یک سو بوروکراسی رسمی که از او مدرک می خواهد و از سوی دیگر بوروکراسی نامرئی که از او باج نفوذ، اعتبار یا سکوت طلب می کند. یکی مهر می خواهد و دیگری سهم.

و چه تلخ است که در چنین میدان نبردی، گاهی ثروت آفرین متهم جلوه می کند و ثروت خوار قهرمان. سازنده باید پاسخگو باشد، اما مصرف کنندگان قدرت هرگز.

با این حال تاریخ یک حقیقت را بارها ثابت کرده است: ثروت واقعی از اتاق های تاریک بیرون نمی آید. از کارخانه، آزمایشگاه، نوآوری، ریسک و تلاش زاده می شود. پرستوها هرچقدر هم بر فراز آسمان قدرت پرواز کنند، در نهایت این درختان ریشه دارند که میوه می دهند، نه پرندگان مهاجر.

و شاید بزرگ ترین تنگنای کارآفرینی در ایران همین باشد؛ جنگیدن نه فقط با مشکلات اقتصادی، بلکه با لشکری از دلسوزان حرفه ای که هرگز چیزی نساخته اند، اما خود را صاحب حق در هر ساخته ای می دانند.

در ایران، کارآفرین پیش از آنکه با بازار رقابت کند، باید با لشکر انگل های اطراف قدرت بجنگد. انگل هایی که نه کارخانه ای ساخته اند، نه محصولی خلق کرده اند، نه سرمایه ای به خطر انداخته اند و نه حتی یک روز استرس پرداخت حقوق کارکنان را چشیده اند؛ اما به شکلی معجزه آسا همیشه کنار سفره حاضرند.

اینان موجودات عجیبی هستند؛ نه ثروت دارند و نه قدرت، اما به سیم آخر ثروت و قدرت وصل اند. خودشان هیچ نیستند، اما از برق دیگران روشن می شوند. درست مانند پیچک هایی که اگر از تنه درخت جدا شوند، ظرف چند روز خشک خواهند شد.

کارآفرین سال ها می دود، می سازد، شکست می خورد و دوباره بلند می شود؛ اما ناگهان سر و کله کسانی پیدا می شود که هنر اصلی شان نه تولید، بلکه چسبیدن است. آنان نه شکارچی اند، نه کشاورز؛ بلکه مگس هایی هستند که بوی عسل را از کیلومترها دورتر تشخیص می دهند.

با زبان دلسوزی وارد می شوند، با ادعای دوستی نزدیک می شوند و با نقاب خیرخواهی نفوذ می کنند. در ظاهر نگران کشورند، نگران مردم اند، نگران عدالت اند؛ اما اگر تمام شعارهایشان را کنار بزنی، در مرکز همه آن ها فقط یک کلمه می بینی: «سهم».

سهم از زحمتی که نکشیده اند. سهم از ثروتی که نساخته اند. سهم از اعتباری که به دست نیاورده اند.

بزرگ ترین طنز ماجرا آنجاست که سازنده باید مدام پاسخگو باشد، اما مصرف کنندگان قدرت و رانت، خود را طلبکار می دانند. کسی که کارخانه ساخته متهم است و کسی که دور کارخانه چرخیده، مدعی.

در چنین سرزمینی گاهی احساس می کنی دشمن سرمایه، فقر نیست؛ دشمن سرمایه، جماعتی هستند که از تولید ناتوان اند اما در تقسیم غنیمت نابغه اند. همان هایی که اگر روزی همه کارآفرینان ناپدید شوند، هیچ چیز برای ساختن ندارند، اما هنوز برای مصادره کردن، صف خواهند کشید.

و این شاید تلخ ترین تنگنای کارآفرینی باشد: جنگیدن با کسانی که حتی توان خلق یک ریال ارزش را ندارند، اما برای تصاحب میلیاردها تومان ارزش خلق شده همیشه آماده اند.

کارآفرینی در ایران گاهی شبیه دویدن در میدان مین است؛ نه از ترس رقبا، بلکه از ترس کرکس هایی که صدای چکش ساختن را از کیلومترها دورتر می شنوند و به محض دیدن نخستین نشانه های موفقیت، دایره وار بر فراز آن به پرواز درمی آیند.

ثروت را نمی سازند، اما کنار ثروت پیدایشان می شود. قدرت را به دست نمی آورند، اما همیشه کنار قدرت ایستاده اند. نامشان در هیچ اختراع، کارخانه، سرمایه گذاری یا ریسک بزرگی دیده نمی شود؛ اما در تقسیم غنیمت، ناگهان از همه قدیمی تر و طلبکارتر می شوند.

این جماعت، اشراف زادگان بی نسب رانت هستند؛ وارثان چیزی که هرگز برایش زحمت نکشیده اند. هنرشان نه تولید است، نه مدیریت و نه خلاقیت. تنها مهارتشان تشخیص جیب پر و شانه ی قدرتمند است. انگار قطب نماهایشان فقط روی پول و نفوذ تنظیم شده است.

کارآفرین سال ها خاک می خورد تا یک امپراتوری کوچک بسازد، اما اینان با چند شماره تلفن، چند رابطه و چند لبخند حساب شده، خود را شریک نان پخته ای می دانند که حتی هیزمش را هم نیاورده اند.

از دور شعار عدالت می دهند، اما از نزدیک بوی سهم خواهی می آید. از مردم سخن می گویند، اما مردم را فقط نردبان می بینند. از فساد انتقاد می کنند، اما از سفره فساد هرگز دور نمی نشینند.

آن ها نه سایه قدرت اند و نه صاحب قدرت؛ چیزی میان این دو هستند؛ موجوداتی که مانند پیچک بر دیوارهای نفوذ رشد می کنند. اگر دیوار فروبریزد، چیزی از آنان باقی نمی ماند، زیرا ریشه ای در خاک ندارند.

تاریخ اما بی رحم تر از آن است که برای همیشه به چنین موجوداتی میدان دهد. نام سازندگان، روی کارخانه ها و اختراعات می ماند؛ اما نام انگل ها معمولا فقط در حاشیه پرونده ها و خاطرات تلخ صاحبان ثروت ثبت می شود.

بزرگ ترین مصیبت کارآفرین ایرانی شاید تحریم، تورم یا کمبود سرمایه نباشد؛ بلکه لشکری از رانت خواران خوش لباسی باشد که هرگز چیزی نساخته اند، اما خود را مالک بخشی از هر آنچه ساخته شده می دانند؛ جماعتی که اگر یک روز مجبور شوند بدون تکیه بر نفوذ و رابطه زندگی کنند، معلوم می شود سرمایه واقعی شان نه دانش بوده، نه شجاعت، نه کار؛ فقط نزدیکی به سفره ای که دیگران پهن کرده اند.

آنان از ثروت متنفر نیستند؛ فقط از این ناراحت اند که ثروت را شخص دیگری ساخته است.

مصیبت از آن روزی آغاز می شود که امنیت به بازیچه فریبکاران حرفه ای تبدیل شود و اقتصاد در چنگال دلالان وصل به قدرت و ثروت گرفتار آید؛ آن گاه نه شایستگی معیار پیشرفت است، نه تولید منشا ثروت. همه چیز حول محور نفوذ می چرخد و رانت، جای رقابت را می گیرد.

وقتی امنیت با صحنه گردانان پنهان و اقتصاد با واسطه های آویخته به قدرت گره بخورد، دیگر کارآفرین نمی جنگد تا بسازد؛ می جنگد تا زنده بماند. در چنین وضعیتی، سازندگان متهم اند و چسبندگان به قدرت، صاحب نظر. تولیدکننده باید پاسخ پس بدهد و رانت خوار طلبکار می شود.

ویرانی اقتصاد از جایی شروع نمی شود که سرمایه کم باشد؛ از جایی شروع می شود که نفوذ، جای لیاقت را بگیرد و میزهای قدرت پر از کسانی شود که هنرشان نه ساختن، بلکه چسبیدن به ساخته های دیگران است

رانت، خطرناک تر از تحریم است؛ چون تحریم از بیرون حمله می کند، اما رانت از درون می خورد.

کارآفرین سرمایه اش را وارد میدان می کند، کارخانه می سازد، اشتغال ایجاد می کند و تمام دارایی خود را گروی آینده می گذارد؛ اما رانت خوار با یک تلفن، یک امضا یا یک رابطه، سودی می برد که تولیدکننده برای آن شاید سال ها جنگیده باشد.

فساد اقتصادی آن جا آغاز نمی شود که دزدی رخ می دهد؛ آن جا آغاز می شود که ارزش کار کمتر از ارزش رابطه می شود. وقتی مجوز از تخصص مهم تر باشد، آشنایی از شایستگی بالاتر بنشیند و دسترسی، جای رقابت را بگیرد، اقتصاد آرام آرام از یک میدان تولید به یک بازار نفوذ تبدیل می شود.

در اقتصاد سالم، سرمایه به سمت خلاق ترین افراد می رود؛ اما در اقتصاد آلوده به رانت، سرمایه به سمت نزدیک ترین افراد می رود.

رانت خوار چیزی تولید نمی کند، اما از همه تولیدات سهم می خواهد. ریسک نمی کند، اما از همه سودها طلبکار است. شکست نمی خورد، چون هرگز وارد میدان واقعی رقابت نمی شود.

بزرگ ترین فاجعه این نیست که فاسدان ثروتمند شوند؛ فاجعه آنجاست که سرمایه گذاران سالم ناامید شوند. روزی که سازنده احساس کند رابطه از لیاقت مهم تر است، سرمایه از تولید فرار می کند، نخبگان مهاجرت می کنند و اقتصاد به دست دلالان نفوذ می افتد.

فساد اقتصادی فقط جیب دولت را خالی نمی کند؛ اعتماد یک ملت را نابود می کند.

هر کشوری که رانت را پاداش دهد، در واقع تنبلی را تشویق و خلاقیت را مجازات کرده است. نتیجه نیز روشن است: عده ای بدون خلق ارزش ثروتمند می شوند و عده ای با وجود خلق ارزش، فرسوده و حذف می شوند.

و شاید تلخ ترین حقیقت این باشد:اقتصاد را فقرا نابود نمی کنند، حتی تحریم ها هم به تنهایی نابود نمی کنند؛ اقتصاد زمانی فرو می پاشد که مفت خواران متصل به قدرت، خود را صاحب حق بر دسترنج کسانی بدانند که واقعا ثروت خلق کرده اند.

فاجعه از روزی آغاز می شود که فاصله میان اتاق رانت و خزانه ملی از فاصله میان یک کارخانه تا ورشکستگی کمتر شود.

رانت خوار هرگز نگران سقوط اقتصاد نیست؛ او قبل از غرق شدن کشتی، قایق نجات خود را رزرو کرده است. و این چنین است دراقتصاد آلوده انگل ها چاق تر از تولیدکننده ها هستند ! بعضی ها با مغز خود ثروتمند می شوند؛ بعضی ها با چسبیدن به ثروتمندان.

و ما چرا باید وفادار بمانیم ؟ برای اینکه ایران مادر ما است!

به قلم محمد آزادی خالق و سرمایه ساز وفادار به میهن. 1/07/1405

هوافضا دادار لکستان .