آیا کودکان حق دارند از اخبار جنگ دور بمانند؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین الملل کودکان

آیا کودکان حق دارند از اخبار جنگ دور بمانند؟

در روزهایی که خبرهای مربوط به حملات نظامی، تهدیدهای سیاسی و احتمال گسترش درگیری ها پیوسته منتشر می شوند، برخی والدین تلاش می کنند فرزندانشان را از هرگونه خبر جنگ دور نگه دارند. گروهی دیگر معتقدند کودک باید از آنچه در کشور می گذرد آگاه باشد تا بتواند شرایط را درک کند. اما پرسش اصلی این است: چگونه می توان از کودکان در برابر اخبار آسیب زا محافظت کرد، بدون آنکه حق آنان به آگاهی و فهم محیط زندگی شان نادیده گرفته شود؟

پاسخ را نباید در دو انتخاب افراطی جست وجو کرد: پنهان کردن کامل واقعیت یا قراردادن کودک در معرض همه اخبار. کودکان در سنین مختلف، ظرفیت متفاوتی برای درک خطر، ارزیابی اطلاعات و تشخیص واقعیت از شایعه دارند. یک کودک خردسال ممکن است از شنیدن کلمه «جنگ» تصویری مبهم اما هراس آور بسازد؛ درحالی که نوجوان می تواند پرسش های پیچیده تری درباره علل درگیری، پیامدهای آن و آینده کشور مطرح کند.

ماده ۱۳ کنوانسیون حقوق کودک، آزادی جست وجو، دریافت و انتقال اطلاعات و افکار را به رسمیت می شناسد و ماده ۱۷ بر اهمیت دسترسی کودکان به اطلاعات مناسب تاکید دارد. در مقابل، ماده ۱۷ همچنین به حمایت از کودکان در برابر اطلاعات و مطالب زیان بار توجه می کند. بنابراین، رویکرد حقوق مدار نه حذف حق آگاهی کودک است و نه بی توجهی به آثار محتوای آسیب زا؛ بلکه فراهم کردن اطلاعات مناسب، قابل اعتماد و متناسب با سن اوست.

والدین می توانند به جای دنبال کردن بی وقفه اخبار در حضور کودک، زمان مشخصی را برای اطلاع از تحولات در نظر بگیرند. بهتر است اگر کودک پرسشی مطرح کرد، پاسخ روشن و متناسب با میزان درک او دریافت کند. اگر اطلاعاتی هنوز تایید نشده است، گفتن همین موضوع از ارائه پیش بینی های قطعی بهتر است. همچنین می توان از کودک پرسید چه چیزی او را نگران کرده و آیا مایل است درباره آن بیشتر صحبت کند.

محدودکردن مواجهه با تصاویر دلخراش و خبرهای تکراری، با محروم کردن کودک از حق دانستن تفاوت دارد. هدف آن است که کودک اطلاعات لازم برای درک شرایط و مراقبت از خود را دریافت کند، اما ناچار نباشد بار روانی جریان بی وقفه اخبار را تحمل کند.

در نهایت، حق کودک به آگاهی باید با حق او به حمایت و رشد سالم همراه باشد. کودکان برای فهم جهان به حقیقت نیاز دارند، اما این حقیقت باید به شکلی در اختیارشان قرار گیرد که امکان درک، پرسیدن و احساس امنیت را از آنان نگیرد.