وقتی جنگ بیمارستان ها را تهدید می کند، حق سلامت کودکان چه می شود؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین الملل کودکان

وقتی جنگ بیمارستان ها را تهدید می کند، حق سلامت کودکان چه می شود؟

کودکی که به داروی روزانه نیاز دارد، نوزادی که باید در شرایط مناسب به دنیا بیاید یا بیماری که برای ادامه درمان به تجهیزات پزشکی وابسته است، نمی تواند مراقبت های ضروری خود را تا پایان جنگ به تعویق بیندازد. بحران نظامی ممکن است در مدت کوتاهی دسترسی به بیمارستان، دارو، خدمات اورژانسی و مراقبت های اولیه را مختل کند؛ اما نیازهای جسمی کودکان با تغییر شرایط سیاسی و نظامی متوقف نمی شود.

حق سلامت از حقوق بنیادین کودک است. ماده ۲۴ کنوانسیون حقوق کودک، حق برخورداری از بالاترین سطح قابل حصول سلامت و دسترسی به خدمات درمانی را به رسمیت می شناسد. این حق صرفا به درمان بیماری پس از وقوع آن محدود نیست، بلکه پیشگیری، مراقبت های اولیه، تغذیه مناسب و دسترسی به خدمات ضروری را نیز در بر می گیرد. ماده ۶ کنوانسیون نیز بر حق ذاتی حیات و تعهد دولت ها به تضمین بقا و رشد کودک تاکید دارد.

در زمان مخاصمه مسلحانه، حقوق بین الملل بشردوستانه حمایت های ویژه ای از مجروحان و بیماران، کارکنان درمانی و واحدهای پزشکی مقرر می کند. بیمارستان ها و مراکز درمانی غیرنظامی اصولا از حمایت برخوردارند و نباید هدف حمله قرار گیرند؛ البته وضعیت حقوقی هر واقعه به شرایط آن و قواعد قابل اعمال بستگی دارد. قواعد مربوط به تفکیک، تناسب و احتیاط نیز در ارزیابی قانونی حملات اهمیت اساسی دارند. وجود یک وضعیت جنگی به خودی خود مجوز نادیده گرفتن این حمایت ها نیست.

در کنار حفاظت از مراکز درمانی، تداوم دسترسی کودکان به خدمات سلامت نیز ضروری است. ذخیره و توزیع ایمن داروهای ضروری، حفظ زنجیره سرد داروهایی که به دمای کنترل شده نیاز دارند، تامین آب سالم، ادامه مراقبت از نوزادان و فراهم کردن خدمات برای کودکان دارای بیماری های مزمن، باید در برنامه های آمادگی و پاسخ به بحران دیده شود.

خانواده ها نیز بهتر است اطلاعات درمانی ضروری، نسخه داروهای موردنیاز و راه های تماس با مراکز درمانی را در دسترس داشته باشند. بااین حال، هیچ خانواده ای نباید مجبور شود به تنهایی مسئولیت جبران اختلال در نظام سلامت را بر عهده بگیرد.

در ارزیابی پیامدهای جنگ، نباید فقط شمار مجروحان و بیمارستان های آسیب دیده را در نظر گرفت. کودکی که به دلیل قطع خدمات درمانی از مراقبت ضروری محروم می شود نیز ممکن است با پیامدهای جدی روبه رو شود. حق سلامت کودکان باید در تصمیم گیری های اضطراری، تخصیص منابع و برنامه ریزی برای تداوم خدمات عمومی جایگاهی واقعی داشته باشد.