کودک مهاجر و پناه جو؛ آیا مرزهای کشورها می توانند مرز حقوق کودک باشند؟

---

 

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

کودک مهاجر و پناه جو؛ آیا مرزهای کشورها می توانند مرز حقوق کودک باشند؟

کودکی که همراه خانواده خود از کشورش خارج می شود یا در مسیر مهاجرت از خانواده جدا می ماند، با مجموعه ای از خطرها روبه روست: ناامنی، محرومیت از آموزش، دشواری دسترسی به خدمات سلامت، احتمال بهره کشی و گاه ناتوانی در اثبات هویت خود. در چنین شرایطی، ممکن است نگاه عمومی بیش از هر چیز بر وضعیت اقامت یا عبور از مرز متمرکز شود و نیازهای کودک به حاشیه برود. اما کودک، پیش از آنکه مهاجر یا پناه جو باشد، انسانی صاحب حق است.

ماده ۲۲ کنوانسیون حقوق کودک بر حمایت و مساعدت مناسب از کودکانی تاکید می کند که خواهان پناهندگی اند یا پناهنده شناخته شده اند. اصول عدم تبعیض و مصلحت کودک نیز در بررسی وضعیت آنان اهمیت دارند. این بدان معنا نیست که همه مسائل مهاجرتی بدون توجه به قوانین کشورها یکسان حل می شوند؛ بلکه تصمیم های مربوط به کودکان باید با رعایت تعهدات حقوقی قابل اعمال، شرایط فردی آنان و نیازهای حمایتی شان اتخاذ شوند. کودک نباید صرفا به دلیل وضعیت اقامتی خانواده از دسترسی به حمایت ضروری محروم بماند یا به دلیل شرایطی که در اختیار او نبوده است، سرزنش شود.

حمایت از کودکان مهاجر به هماهنگی نهادهای مختلف نیاز دارد: ثبت و حفظ اطلاعات هویتی، جلوگیری از جدایی غیرضروری خانواده، فراهم کردن امکان آموزش، دسترسی به مراقبت های سلامت و شناسایی خطر بهره کشی، از جمله اقدام های مهم در این زمینه اند. اگر کودک بدون همراه باشد، باید وضعیت او با توجه ویژه به امنیت، پیوندهای خانوادگی و مصلحتش بررسی شود. در عین حال، کودکان مهاجر نباید در رسانه ها یا گفتار عمومی به عنوان تهدید یا بار اجتماعی معرفی شوند. چنین برچسب هایی می توانند تبعیض و طردشدگی را تشدید کنند. مرزهای سیاسی کشورها واقعیتی حقوقی اند، اما نباید بهانه ای برای نادیده گرفتن کرامت کودکان شوند. آزمون واقعی تعهد به حقوق کودک آن است که ببینیم در برابر کودکانی که کمترین قدرت دفاع از خود را دارند، چگونه رفتار می کنیم.

---