صدای زنگ در گوش؛ چرا صدایی را می شنویم که منبع خارجی ندارد؟ چه زمانی باید نگران شویم؟

صدای زنگ در گوش؛ چرا صدایی را می شنویم که منبع خارجی ندارد؟ چه زمانی باید نگران شویم؟
نویسنده: دکتر فاطمه عابدین 

متخصص: گوش، حلق و بینی و جراحی سر و گردن
چکیده
آیا تاکنون در سکوت شب صدای زنگ، سوت، هیس یا وزوزی در گوش خود شنیده اید، درحالی که هیچ منبع صوتی در اطراف شما وجود نداشته است؟ این پدیده که «وزوز گوش» نام دارد، تجربه ای نسبتا شایع است و می تواند از یک صدای گذرا و کم اهمیت تا علامتی همراه با اختلالات شنوایی متغیر باشد. وزوز گوش به خودی خود یک بیماری مستقل محسوب نمی شود، بلکه ممکن است نشانه ای از مشکلات مختلف، از جمله کاهش شنوایی، مواجهه با صدای بلند یا برخی اختلالات گوش باشد. شناخت علل احتمالی، توجه به علائم هشدار و آگاهی از زمان مناسب مراجعه به پزشک می تواند از نگرانی غیرضروری و تاخیر در تشخیص مشکلات مهم جلوگیری کند. این یادداشت با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره وزوز گوش، روش های ارزیابی و راهکارهای علمی کنترل آن تهیه شده است.
کلیدواژه ها: وزوز گوش، صدای زنگ گوش، کاهش شنوایی، گوش داخلی، شنوایی سنجی، سلامت گوش
۱. وزوز گوش چیست و چرا ایجاد می شود؟
تصور کنید در نیمه شب، هنگامی که همه جا ساکت است، صدای زنگ یا سوتی را در گوش خود می شنوید. اطرافیان شما چیزی نمی شنوند، اما این صدا برای شما کاملا واقعی است. این تجربه ممکن است نشانه وزوز گوش باشد.
وزوز گوش یا Tinnitus به درک صدا در غیاب منبع صوتی خارجی گفته می شود. این صدا ممکن است به شکل زنگ، سوت، خش خش، هیس یا صدایی شبیه وزوز حشرات احساس شود. گاهی فقط در یک گوش و گاهی در هر دو گوش شنیده می شود. شدت آن نیز ممکن است از صدایی خفیف و گهگاهی تا صدایی مداوم و آزاردهنده متغیر باشد [۱،۲].
وزوز گوش یک بیماری واحد نیست؛ بلکه علامتی است که می تواند با وضعیت های متفاوتی ارتباط داشته باشد. بنابراین، برای انتخاب روش مناسب کنترل آن، ابتدا باید شرایط فرد و علائم همراه بررسی شوند.
۲. چه عواملی باعث وزوز گوش می شوند؟
یکی از علل مهم وزوز گوش، کاهش شنوایی است؛ به ویژه کاهش شنوایی مرتبط با افزایش سن یا آسیب ناشی از مواجهه با صداهای بلند. وزوز ممکن است پس از حضور در محیط های پر سر و صدا، استفاده طولانی از هدفون با صدای بلند یا مواجهه با صدای ناگهانی و شدید ظاهر شود [۱،۲].
از دیگر علل و عوامل مرتبط می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تجمع جرم گوش: انسداد مجرای گوش ممکن است باعث کاهش شنوایی و گاهی وزوز شود.

- عفونت یا مشکلات گوش میانی: برخی اختلالات گوش میانی می توانند با احساس پری گوش، کاهش شنوایی و وزوز همراه باشند.

-برخی داروها: تعدادی از داروها، به ویژه در دوزهای بالا یا شرایط خاص، ممکن است بر شنوایی اثر بگذارند. داروهای مصرفی باید توسط پزشک بررسی شوند؛ داروی تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید.

- اختلالات فک و عضلات اطراف گوش: در بعضی افراد، حرکات فک یا انقباض عضلات می تواند شدت وزوز را تغییر دهد.

- برخی بیماری های گوش داخلی یا عروقی: این موارد به ویژه در وزوز یک طرفه یا ضربان دار اهمیت دارند.
در بسیاری از افراد، علت دقیق وزوز مشخص نمی شود. بااین حال، نامشخص بودن علت به معنی غیرواقعی بودن صدا یا نبود امکان کنترل آن نیست [۱،۲].
۳. چه زمانی وزوز گوش خطرناک است؟
بسیاری از موارد وزوز گوش نیازمند بررسی برنامه ریزی شده هستند، اما بعضی علائم به ارزیابی سریع یا فوری نیاز دارند.
اگر وزوز گوش به طور ناگهانی همراه با کاهش شنوایی ایجاد شده است، فورا برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. افت شنوایی ناگهانی می تواند یک وضعیت اورژانسی باشد و نباید منتظر برطرف شدن خودبه خودی علائم ماند [۲،۳].
همچنین در شرایط زیر باید بررسی پزشکی انجام شود:
- وزوز مداوم یا آزاردهنده، به ویژه اگر فقط در یک گوش باشد.

- وزوز همراه با سرگیجه قابل توجه یا تغییر جدید در شنوایی.

- صدایی که با ضربان قلب هماهنگ است؛ این نوع وزوز ممکن است به بررسی علت های عروقی یا دیگر عوامل زمینه ای نیاز داشته باشد.

- وزوزی که خواب، تمرکز یا فعالیت های روزمره را مختل می کند.
اگر وزوز همراه با ضعف ناگهانی صورت یا اندام، اختلال گفتار یا سایر علائم عصبی جدید باشد، باید فورا با اورژانس تماس گرفت.
۴. پزشک چگونه علت وزوز گوش را بررسی می کند؟
ارزیابی معمولا با پرسش درباره زمان شروع وزوز، یک طرفه یا دوطرفه بودن، ماهیت صدا، مواجهه با سروصدا، داروهای مصرفی و علائم همراه آغاز می شود.
سپس پزشک گوش را معاینه می کند تا مواردی مانند تجمع جرم، عفونت یا مشکلات پرده گوش بررسی شوند. در بسیاری از بیماران، انجام شنوایی سنجی برای مشخص کردن وضعیت شنوایی اهمیت دارد. بر اساس شرح حال و یافته های معاینه، ممکن است آزمایش ها یا تصویربرداری های تکمیلی نیز لازم شوند؛ برای مثال، در برخی موارد وزوز یک طرفه یا ضربان دار.
انجام تصویربرداری برای همه افراد مبتلا به

وزوز ضروری نیست؛ انتخاب بررسی های تکمیلی باید بر اساس الگوی علائم و نظر پزشک صورت گیرد [۲].
۵. آیا وزوز گوش درمان دارد؟
روش کنترل وزوز به علت آن، وضعیت شنوایی و میزان تاثیر آن بر زندگی فرد بستگی دارد.
اگر علت، جرم گوش یا یک مشکل قابل درمان گوش باشد، درمان همان مشکل ممکن است به بهبود علائم کمک کند. در افرادی که کاهش شنوایی دارند، سمعک در صورت وجود اندیکاسیون می تواند هم ارتباط روزمره را بهتر کند و هم وزوز را کمتر آزاردهنده سازد.
برای افرادی که وزوز مداوم باعث اضطراب، اختلال خواب یا کاهش کیفیت زندگی شده است، درمان شناختی رفتاری می تواند به کاهش ناراحتی و بهبود عملکرد روزمره کمک کند. استفاده آگاهانه از صداهای ملایم محیطی نیز ممکن است به برخی افراد، به ویژه هنگام خواب، کمک کند [۲،۴].
در حال حاضر، درمان دارویی واحدی که وزوز را در همه افراد به طور قطعی از بین ببرد، وجود ندارد. بنابراین، باید از مصرف خودسرانه مکمل ها یا داروهایی که با وعده درمان قطعی وزوز تبلیغ می شوند، پرهیز کرد.
۶. برای کاهش وزوز گوش در زندگی روزمره چه کنیم؟
چند اقدام ساده می تواند به محافظت از شنوایی و کاهش آزار ناشی از وزوز کمک کند:
۱. از شنوایی خود محافظت کنید. صدای هدفون را در سطح ایمن نگه دارید و در محیط های پر سر و صدا از محافظ شنوایی مناسب استفاده کنید.
۲. گوش را دست کاری نکنید. استفاده از گوش پاک کن یا واردکردن اجسام به مجرای گوش می تواند باعث آسیب شود.
۳. خواب و آرامش را جدی بگیرید. کم خوابی و اضطراب ممکن است باعث شوند وزوز آزاردهنده تر احساس شود؛ هرچند به تنهایی علت تمام موارد وزوز نیستند.
۴. داروهای خود را بررسی کنید. اگر پس از شروع دارویی جدید متوجه وزوز شده اید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید و دارو را خودسرانه قطع نکنید.
۵. در صورت تداوم علائم، معاینه شوید. وزوز مکرر، یک طرفه یا همراه با تغییر شنوایی نباید بدون بررسی رها شود.
۷. جمع بندی
شنیدن صدای زنگ، سوت یا وزوز در گوش، بدون وجود منبع صوتی خارجی، پدیده ای شناخته شده است که می تواند علل گوناگونی داشته باشد. در بسیاری از موارد، می توان با شناسایی مشکلات همراه، محافظت از شنوایی و انتخاب روش های مناسب، شدت آزار ناشی از آن را کاهش داد.
مهم ترین نکته این است که وزوز گوش همراه با کاهش ناگهانی شنوایی نیازمند ارزیابی فوری است؛ درحالی که وزوز مداوم، یک طرفه یا ضربان دار نیز باید به طور مناسب بررسی شود. شناخت این تفاوت ها به ما کمک می کند به جای نگرانی بی مورد یا بی توجهی، تصمیم درست تری برای سلامت شنوایی خود بگیریم.
این یادداشت با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه و توصیه اختصاصی پزشک نیست.
منابع
۱. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Tinnitus. National Institutes of Health.https://www.nidcd.nih.gov/health/tinnitus
۲. Tunkel DE, Bauer CA, Sun GH, et al. Clinical Practice Guideline: Tinnitus. Otolaryngology–Head and Neck Surgery. 2014;151(2 Suppl):S1–S40.doi:10.1177/0194599814545325
۳. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Hearing loss in adults: assessment and management. NICE Guideline NG98.https://www.nice.org.uk/guidance/ng98/chapter/recommendations
۴. Fuller T, Cima R, Langguth B, Mazurek B, Vlaeyen JWS, Hoare DJ. Cognitive behavioural therapy for tinnitus. Cochrane Database of Systematic Reviews.