فاطمه عابدین
پژوهشگر در حوزه اتولوژی، پیشگیری در بیماریهای گوش، حلق و بینی و کیفیت زندگی
6 یادداشت منتشر شدههدفون و هندزفری؛ آیا گوش دادن طولانی مدت به موسیقی شنوایی ما را تهدید می کند؟

هدفون و هندزفری؛ آیا گوش دادن طولانی مدت به موسیقی شنوایی ما را تهدید می کند؟ از صدای بلند تا آسیب تدریجی شنوایی؛ چگونه با استفاده صحیح از هدفون از گوش هایمان محافظت کنیم؟
چکیده
هدفون و هندزفری به بخش جدایی ناپذیر زندگی روزمره بسیاری از ما تبدیل شده اند؛ از گوش دادن به موسیقی و پادکست گرفته تا مکالمات تلفنی، تماشای فیلم و شرکت در جلسات آنلاین. اما آیا استفاده طولانی مدت از این وسایل می تواند به شنوایی آسیب برساند؟ پاسخ این پرسش به دو عامل مهم بستگی دارد: شدتصدا و مدت زمان مواجهه با آن. گوش دادن مکرر به صداهای بلند، حتی اگر در ابتدا با علامت مشخصی همراه نباشد، می تواند به سلول های حسی گوش داخلی آسیب برساند و زمینه ساز کم شنوایی ناشی از نویز شود. این آسیب ممکن است به تدریج ایجاد شود و در مراحل اولیه به سادگی قابل تشخیص نباشد.
در این یادداشت، درباره ارتباط استفاده از هدفون و هندزفری با سلامت شنوایی، نشانه های هشداردهنده آسیب صوتی و راهکارهای ساده برای گوش دادن ایمن تر صحبت می کنیم.
کلیدواژه ها: هندزفری، هدفون، کم شنوایی ناشی از نویز، آسیب صوتی، وزوز گوش، سلامت شنوایی
آیا هندزفری واقعا می تواند باعث کم شنوایی شود؟
بله. استفاده از هدفون یا هندزفری به خودی خود لزوما برای گوش مضر نیست؛ اما گوش دادن به صدا با شدت زیاد و برای مدت طولانی می تواند به شنوایی آسیب برساند.
در واقع، عامل اصلی آسیب، نوع وسیله نیست؛ بلکه میزان انرژی صوتی است که گوش در طول زمان دریافت می کند.
وقتی صدا با شدت بالا به گوش می رسد، سلول های مویی ظریف گوش داخلی که در تبدیل ارتعاشات صوتی به پیام های عصبی نقش دارند، تحت فشار قرار می گیرند. مواجهه شدید یا تکرارشونده با صدا می تواند این سلول ها و ساختارهای مرتبط را آسیب پذیر کند.
نکته مهم این است که سلول های مویی آسیب دیده در گوش انسان توانایی بازسازی موثر ندارند؛ بنابراین کم شنوایی ناشی از نویز در بسیاری از موارد دائمی است.
چه زمانی صدای موسیقی برای گوش خطرناک می شود؟
برای ارزیابی خطر صدا، دو عامل اصلی اهمیت دارند:
- شدت صدا: هرچه صدا بلندتر باشد، احتمال آسیب بیشتر می شود.- مدت مواجهه: هرچه مدت گوش دادن طولانی تر باشد، میزان دریافت انرژی صوتی افزایش پیدا می کند.
شدت صدا با واحد دسی بل (dB) اندازه گیری می شود. سازمان جهانی بهداشت در توصیه های مربوط به گوش دادن ایمن، برای بزرگسالان میزان مواجهه مرجع ۸۰ دسی بل به مدت حداکثر ۴۰ ساعت در هفته را مطرح کرده است. با افزایش شدت صدا، مدت مواجهه ایمن به سرعت کاهش پیدا می کند.
برای مثال، بر اساس جدول توصیه شده سازمان جهانی بهداشت:
- در شدت متوسط ۸۰ دسی بل، حداکثر ۴۰ ساعت در هفته- در شدت ۸۵ دسی بل، حدود ۱۲ ساعت و ۳۰ دقیقه در هفته- در شدت ۹۰ دسی بل، حدود ۴ ساعت در هفته- در شدت ۱۰۰ دسی بل، حدود ۲۰ دقیقه در هفته
این اعداد حدود مرجع برای مواجهه صوتی هستند، نه تضمین ایمنی مطلق برای تمام افراد و شرایط. همچنین باید توجه داشت که میزان صدای واقعی رسیده به گوش را نمی توان صرفا از روی درصد نمایش داده شده روی گوشی تلفن همراه تعیین کرد.
قانون ۶۰/۶۰؛ آیا واقعا یک راهکار علمی است؟
احتمالا توصیه «قانون ۶۰/۶۰» را شنیده اید؛ یعنی استفاده از هدفون با حداکثر ۶۰ درصد حجم صدای دستگاه و به مدت ۶۰ دقیقه، سپس استراحت دادن به گوش.
این توصیه می تواند به عنوان یک یادآور ساده برای کاهش شدت صدا و پرهیز از استفاده مداوم مفید باشد؛ اما نباید آن را یک استاندارد علمی قطعی یا تضمین کننده پیشگیری از کم شنوایی دانست.
چرا؟ چون ۶۰ درصد صدای یک گوشی یا هدفون لزوما معادل شدت صوت مشخصی نیست. میزان صدای خروجی به مدل دستگاه، نوع هدفون، فایل صوتی و شرایط استفاده بستگی دارد.
بنابراین بهتر است علاوه بر توجه به میزان صدا، مدت استفاده و هشدارهای مربوط به مواجهه صوتی در تنظیمات گوشی را نیز بررسی کنیم.
آیا هندزفری های نویزکنسلینگ برای گوش ایمن تر هستند؟
هدفون های دارای قابلیت حذف نویز فعال (Active Noise Cancelling) با کاهش صدای محیط، به شنونده کمک می کنند موسیقی یا محتوای صوتی را با حجم صدای پایین تری بشنود.
برای مثال، در محیط شلوغی مانند مترو یا اتوبوس، ممکن است فرد برای غلبه بر صدای محیط، حجم صدای هندزفری معمولی را افزایش دهد. استفاده از هدفون مناسب با قابلیت حذف نویز می تواند نیاز به این کار را کاهش دهد.
البته نویزکنسلینگ به معنای محافظت کامل از گوش نیست. اگر موسیقی با صدای بسیار بلند پخش شود، حتی بهترین هدفون نویزکنسلینگ نیز مانع آسیب صوتی نخواهد شد.
از کجا بفهمیم گوشمان در معرض آسیب صوتی قرار گرفته است؟
یکی از مشکلات کم شنوایی ناشی از نویز این است که ممکن است به تدریج ایجاد شود و فرد در ابتدا متوجه آن نشود.
با این حال، بعضی نشانه ها می توانند هشداردهنده باشند:
- احساس گرفتگی
یا کاهش شنوایی پس از گوش دادن به موسیقی بلند- شنیدن صدای زنگ، سوت یا وزوز در گوش- دشواری در درک صحبت دیگران، به خصوص در محیط های شلوغ- نیاز مکرر به افزایش صدای تلویزیون یا تلفن همراه- دشواری در شنیدن صداهای زیر، مانند زنگ تلفن یا صدای پرندگان
گاهی پس از حضور در یک محیط پر سر و صدا یا گوش دادن طولانی به موسیقی بلند، فرد برای مدتی احساس می کند صداها را خفه تر می شنود یا دچار وزوز گوش شده است.
این حالت ممکن است موقتی باشد، اما نباید آن را نشانه ای بی اهمیت تلقی کرد. تکرار این تجربه می تواند نشان دهنده مواجهه صوتی نامناسب باشد.
چگونه از شنوایی خود محافظت کنیم؟
با رعایت چند نکته ساده می توان خطر آسیب صوتی را کاهش داد:
۱. حجم صدا را پایین نگه دارید.سازمان جهانی بهداشت توصیه می کند حجم صدای دستگاه های شخصی در حالت معمول کمتر از ۶۰درصد حداکثر ظرفیت باشد. البته این عدد یک راهنمای عمومی است و جایگزین اندازه گیری میزان واقعی مواجهه صوتی نیست.
۲. مدت استفاده را محدود کنید.از گوش دادن پیوسته و طولانی مدت به موسیقی با صدای بلند خودداری کنید و در فواصل مناسب، به گوش ها فرصت استراحت بدهید.
۳. در محیط های شلوغ، صدای هندزفری را بیش از حد افزایش ندهید.استفاده از هدفون های مناسب و دارای قابلیت حذف نویز می تواند به کاهش نیاز به افزایش حجم صدا کمک کند.
۴. از قابلیت های پایش صدا در تلفن همراه استفاده کنید.بسیاری از گوشی های هوشمند امکان بررسی میزان مواجهه صوتی با هدفون و تنظیم محدودیت صدا را فراهم می کنند.
۵. هنگام حضور در کنسرت ها و محیط های بسیار پر سر و صدا، از محافظ شنوایی استفاده کنید.هدفون موسیقی جایگزین محافظ شنوایی در محیط های صنعتی یا بسیار پر سر و صدا نیست.
۶. به نشانه های هشداردهنده توجه کنید.وزوز مداوم گوش، کاهش شنوایی یا دشواری در درک گفتار، نیازمند ارزیابی شنوایی است.
چه زمانی باید به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنیم؟
اگر پس از مواجهه با صدای بلند دچار کاهش شنوایی ناگهانی، وزوز شدید یا احساس گرفتگی گوش شده اید، بهتر است ارزیابی پزشکی را به تاخیر نیندازید.
به ویژه کاهش شنوایی ناگهانی، حتی اگر بدون درد باشد، یک وضعیت نیازمند بررسی فوری توسط متخصص گوش و حلق و بینی است. نباید منتظر ماند تا مشخص شود آیا شنوایی خودبه خود برمی گردد یا خیر.
در افرادی که به تدریج دچار مشکل در درک گفتار، وزوز مداوم یا کاهش شنوایی شده اند، انجام معاینه گوش و ارزیابی شنوایی با ادیومتری می تواند به تشخیص زودهنگام کمک کند.
---
جمع بندی
هدفون و هندزفری لزوما دشمن شنوایی ما نیستند؛ اما استفاده نادرست از آن ها می تواند سلامت گوش را تهدید کند.
آنچه اهمیت دارد، نه صرفا استفاده از هندزفری، بلکه ترکیب شدت صدا، مدت گوش دادن و تکرار مواجهه صوتی است.
با کاهش حجم صدا، محدود کردن مدت استفاده و توجه به علائم هشداردهنده می توانیم بدون محروم کردن خود از موسیقی و محتوای صوتی مورد علاقه مان، از یکی از ارزشمندترین حواس خود محافظت کنیم.
شنوایی ما سرمایه ای است که باید پیش از آسیب دیدن، از آن مراقبت کنیم.
---
منابع
1. World Health Organization. Deafness and hearing loss: Safe listening. WHO; 2026. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/deafness-and-hearing-loss-safe-listening
2. World Health Organization and International Telecommunication Union. Safe listening devices and systems: A WHO-ITU standard. WHO; 2019. https://www.who.int/publications/i/item/9789241515276
3. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Noise-Induced Hearing Loss. https://www.nidcd.nih.gov/health/noise-induced-hearing-loss
4. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). How Does Noise Damage Your Hearing? https://www.nidcd.nih.gov/health/how-does-noise-damage-your-hearing