اگر صبح از خواب بیدار شویم و یک گوش ما نشنود، چه کنیم؟ | افت شنوایی ناگهانی؛ علامتی که نباید نادیده گرفت

اگر صبح از خواب بیدار شویم و یک گوش ما نشنود، چه کنیم؟ | افت شنوایی ناگهانی؛ علامتی که نباید نادیده گرفت

نویسنده: دکتر فاطمه عابدین

متخصص گوش، حلق و بینی و جراحی سر و گردن
چکیده
تصور کنید صبح از خواب بیدار می شوید و متوجه می شوید یکی از گوش هایتان به خوبی نمی شنود؛ یا هنگام صحبت با تلفن، صدا را در یک گوش بسیار ضعیف تر از گوش دیگر دریافت می کنید. ممکن است تصور کنید گوش شما به دلیل تجمع جرم، سرماخوردگی یا گرفتگی ساده مسدود شده است و مشکل به زودی برطرف خواهد شد. بااین حال، افت شنوایی ناگهانی گاهی نشانه یک اختلال مهم در گوش داخلی است که تشخیص و ارزیابی سریع آن اهمیت زیادی دارد. این وضعیت ممکن است با احساس پری گوش، وزوز یا سرگیجه همراه باشد و حتی بدون درد رخ دهد. هدف این یادداشت، آشنایی عموم مردم با علائم افت شنوایی ناگهانی، ضرورت مراجعه فوری، روش های تشخیص و اصول کلی درمان آن است. شناخت این علائم می تواند از تاخیر در دریافت مراقبت پزشکی جلوگیری کند و فرصت مناسب تری برای بررسی و درمان فراهم آورد.
کلیدواژه ها: افت شنوایی ناگهانی، کم شنوایی یک طرفه، ناشنوایی ناگهانی، وزوز گوش، گوش داخلی، شنوایی، متخصص گوش و حلق و بینی
۱. مقدمه: وقتی یکی از گوش ها ناگهان ساکت می شود
شنوایی یکی از مهم ترین ابزارهای ارتباط ما با جهان اطراف است؛ اما معمولا تا زمانی که دچار مشکل نشویم، به اهمیت آن توجه نمی کنیم. گاهی فرد هنگام بیدارشدن از خواب، مکالمه تلفنی یا شنیدن صدای تلویزیون متوجه می شود شنوایی یک گوشش به طور ناگهانی کاهش یافته است.
در چنین شرایطی، برخی افراد چند روز منتظر می مانند، گوش خود را با گوش پاک کن تمیز می کنند یا از قطره های گوش استفاده می کنند؛ زیرا تصور می کنند علت مشکل، جرم گوش یا سرماخوردگی است.
این در حالی است که افت شنوایی ناگهانی می تواند ناشی از اختلالی در گوش داخلی یا مسیر عصبی شنوایی باشد. در چنین مواردی، زمان اهمیت دارد و به تعویق انداختن ارزیابی پزشکی ممکن است فرصت درمان موثر را کاهش دهد [۱،۲].
۲. افت شنوایی ناگهانی چیست؟
افت شنوایی ناگهانی به کاهش سریع شنوایی گفته می شود که معمولا طی چند ساعت تا حداکثر سه روز ایجاد می شود. یکی از انواع مهم آن، «افت شنوایی حسی عصبی ناگهانی» است که در اثر اختلال در گوش داخلی یا مسیر انتقال پیام های شنوایی رخ می دهد.
این مشکل اغلب یک گوش را درگیر می کند، اما ممکن است هر دو گوش نیز تحت تاثیر قرار گیرند. در بسیاری از موارد، علت مشخصی برای آن پیدا نمی شود؛ به همین دلیل، بررسی تخصصی برای تشخیص و تصمیم گیری درباره درمان اهمیت دارد [۱،۲].
نکته مهم این است که هر کاهش شنوایی ناگهانی الزاما از گوش داخلی ناشی نمی شود. گاهی تجمع جرم، عفونت یا وجود مایع در گوش میانی می تواند شنوایی را کاهش دهد. تشخیص تفاوت این وضعیت ها به معاینه و ارزیابی شنوایی نیاز دارد.
۳. چه علائمی باید ما را هوشیار کنند؟
افت شنوایی ناگهانی همیشه با ناشنوایی کامل همراه نیست. گاهی فرد فقط متوجه می شود صداها در یک گوش خفه، دور یا غیرطبیعی شنیده می شوند.
مهم ترین علائم عبارت اند از:
- کاهش ناگهانی شنوایی در یک یا هر دو گوش، احساس پری، فشار یا گرفتگی گوش،شنیدن صدای زنگ، سوت یا وزوز در گوش، سرگیجه یا احساس ناپایداری در برخی بیماران، دشواری در تشخیص جهت صدا یا فهم مکالمه
این علائم ممکن است بدون درد گوش ظاهر شوند. بنابراین، نبود درد به معنی بی خطر بودن کاهش شنوایی نیست [۱].
اگر کاهش شنوایی ناگهانی همراه با افتادگی صورت، ضعف اندام، اختلال تکلم یا سایر علائم عصبی جدید باشد، باید فورا با اورژانس تماس گرفت؛ زیرا احتمال سکته مغزی یا یک وضعیت اورژانسی دیگر باید بررسی شود.
۴. چرا نباید منتظر بمانیم؟
یکی از مهم ترین اشتباهات، این است که فرد تصور کند مشکل خودبه خود برطرف خواهد شد. هرچند برخی بیماران ممکن است بخشی از شنوایی خود را بدون درمان بازیابند، نمی توان پیش از ارزیابی پزشکی پیش بینی کرد که وضعیت در هر فرد چگونه پیش خواهد رفت.
راهنمای موسسه ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا تاکید می کند که افت شنوایی حسی عصبی ناگهانی باید یک وضعیت اورژانسی پزشکی تلقی شود. تاخیر در تشخیص و درمان، در صورت وجود اندیکاسیون درمانی، می تواند اثربخشی اقدامات درمانی را کاهش دهد [۱].
بر اساس راهنمای موسسه ملی سلامت و اعتلامراقبت بریتانیا (NICE)، بزرگسالانی که افت شنوایی آن ها طی سه روز یا کمتر ایجاد شده و علت واضحی در گوش خارجی یا میانی برای آن وجود ندارد، باید به گونه ای ارجاع شوند که ارزیابی تخصصی حداکثر ظرف ۲۴ ساعت انجام شود [۳].
بنابراین، اگر امروز متوجه کاهش ناگهانی شنوایی شده اید، منتظر فردا، پایان هفته یا برطرف شدن خودبه خودی آن نمانید.
۵. پزشک چگونه علت کاهش شنوایی را تشخیص می دهد؟
نخستین مرحله، گرفتن شرح حال دقیق و معاینه گوش است. پزشک درباره زمان شروع علائم، یک طرفه یا دوطرفه بودن مشکل، وزوز، سرگیجه، سابقه عفونت، ضربه و داروهای مصرفی سوال می کند.
سپس، بر اساس شرایط بیمار، اقدامات زیر ممکن است انجام شوند:
معاینه گوش: برای بررسی جرم، عفونت، وضعیت پرده گوش و سایر علل احتمالی کاهش شنوایی.
آزمایش شنوایی سنجی: برای اندازه گیری میزان و نوع افت شنوایی و تشخیص افت انتقالی از افت حسی عصبی. این بررسی باید در سریع ترین زمان ممکن انجام شود.
بررسی های تکمیلی: در صورت تشخیص افت شنوایی حسی عصبی ناگهانی، ممکن است برای بررسی علل زمینه ای یا رد برخی اختلالات مسیر شنوایی، تصویربرداری ام آر آی یا آزمایش های اختصاصی دیگر ضرورت پیدا کنند [۲].
انجام همه آزمایش ها برای تمام بیماران ضروری نیست؛ نوع بررسی ها باید بر اساس یافته های بالینی و نظر پزشک تعیین شود.
۶. آیا افت شنوایی ناگهانی درمان دارد؟
درمان به علت کاهش شنوایی، شدت آن، زمان شروع علائم و شرایط پزشکی فرد بستگی دارد.
در موارد افت شنوایی حسی عصبی ناگهانی، کورتیکواستروئیدها یا داروهای ضدالتهاب استروئیدی ممکن است به عنوان یکی از گزینه های درمانی مطرح شوند. راهنمای تخصصی آکادمی گوش و حلق و بینی آمریکا بیان می کند که پزشک می تواند درمان با کورتیکواستروئید را در دو هفته نخست پس از شروع علائم پیشنهاد کند؛ تصمیم نهایی به ارزیابی بالینی، سود و زیان احتمالی و شرایط بیمار بستگی دارد [۲].
در برخی بیمارانی که بهبود شنوایی کامل نیست، تزریق استروئید به داخل گوش میانی نیز ممکن است در فاصله زمانی مناسب به عنوان درمان نجات بخش بررسی شود.
بااین حال، این درمان ها برای تمام انواع کم شنوایی مناسب نیستند و نباید بدون تشخیص پزشک آغاز شوند. مصرف خودسرانه کورتون، آنتی بیوتیک یا قطره گوش می تواند نامناسب باشد و جایگزین ارزیابی فوری نمی شود.
۷. اگر ناگهان شنوایی یک گوش کم شد، چه کار کنیم؟
در صورت بروز افت شنوایی ناگهانی، اقدامات زیر را در اولویت قرار دهید:
۱. همان روز برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید. در افت شنوایی ناگهانی با شروع طی سه روز یا کمتر، ارزیابی تخصصی باید حداکثر ظرف ۲۴ ساعت انجام شود؛ در صورت نبود دسترسی مستقیم به متخصص، به اورژانس مراجعه کنید.
۲. منتظر ایجاد درد یا بدترشدن علائم نمانید. افت شنوایی حسی عصبی ممکن است بدون درد باشد.
۳. گوش را دست کاری نکنید. از واردکردن گوش پاک کن یا اجسام دیگر به مجرای گوش و استفاده خودسرانه از قطره ها پرهیز کنید.
۴. دارو را خودسرانه شروع نکنید. درمان باید پس از ارزیابی پزشکی و بر اساس علت احتمالی انتخاب شود.
۵. علائم همراه را جدی بگیرید. افتادگی صورت، ضعف اندام یا اختلال گفتار نیازمند اقدام اورژانسی است.
۸. جمع بندی
افت شنوایی ناگهانی ممکن است در ابتدا فقط به شکل گرفتگی گوش، وزوز یا کاهش جزئی شنوایی ظاهر شود؛ اما گاهی نشانه اختلالی است که ارزیابی و درمان به موقع آن اهمیت زیادی دارد.
مهم ترین پیام این یادداشت ساده است: اگر شنوایی یک یا هر دو گوش شما به طور ناگهانی کاهش یافت، آن را به جرم گوش، سرماخوردگی یا خستگی نسبت ندهید و منتظر بهبود خودبه خودی نمانید. ارزیابی فوری پزشکی می تواند فرصت تشخیص و درمان مناسب را حفظ کند.
این مطلب با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه و توصیه اختصاصی پزشک نیست.
منابع
۱. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Sudden Deafness. National Institutes of Health.https://www.nidcd.nih.gov/health/sudden-deafness
۲. Chandrasekhar SS, Tsai Do BS, Schwartz SR, et al. Clinical Practice Guideline: Sudden Hearing Loss (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery. 2019;161(1 Suppl):S1–S45.doi:10.1177/0194599819859883
۳. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Hearing loss in adults: assessment and management. NICE Guideline NG98. Recommendation 1.1.2.https://www.nice.org.uk/guidance/ng98/chapter/recommendations