بازار تبریز؛ تاریخ را مرمت کنیم، زندگی را رونق ببخشیم

---

 

بازار تاریخی تبریز را نمی توان صرفا مجموعه ای از راسته ها، تیمچه ها، سراها و طاق های آجری دانست؛ این بازار بخشی از حافظه تاریخی آذربایجان و یکی از کانون های دیرپای تجارت، فرهنگ و تعاملات اجتماعی در ایران است. از همین رو، حفاظت از آن نباید به مرمت بخش های آسیب دیده محدود بماند، بلکه باید با برنامه ای پایدار برای تداوم فعالیت اقتصادی، تقویت گردشگری و حفظ زندگی اجتماعی همراه شود. اختصاص اعتبار برای مرمت اضطراری بازار در سال ۱۴۰۵، فرصتی است تا بار دیگر به این پرسش مهم توجه کنیم: چگونه می توان میراث تاریخی تبریز را برای نسل های آینده حفظ کرد و هم زمان، نبض اقتصادی آن را پرتوان نگه داشت؟

در سال جاری، پنج میلیارد تومان اعتبار برای مرمت اضطراری بازار سرپوشیده تبریز در قالب طرح «نشان دار کردن مالیات» پیش بینی شده است. این طرح به مودیان مالیاتی امکان می دهد در چارچوب ضوابط مربوط، پروژه موردنظر خود را از میان طرح های منتخب انتخاب کنند. چنین اقدامی می تواند زمینه مشارکت بیشتر فعالان اقتصادی در حفاظت از میراث تاریخی را فراهم کند و بخشی از منابع موردنیاز این حوزه را به یکی از مهم ترین سرمایه های فرهنگی و گردشگری آذربایجان شرقی اختصاص دهد. بااین حال، اهمیت این اعتبار زمانی روشن تر می شود که میزان پیشرفت عملیات، نحوه هزینه کرد منابع و نتایج حاصل از آن نیز به صورت شفاف اطلاع رسانی شود.

در تیرماه امسال نیز عملیات مرمت و باززنده سازی ۱۶ دهانه از پایه ها و طاق های فروریخته بازار کلاه فروشان تبریز آغاز شد. این اقدام که پس از انجام مطالعات کارشناسی و مستندسازی تاریخی در دستور کار قرار گرفت، نمونه ای از ضرورت توجه تخصصی به حفاظت از بخش های آسیب دیده بازار است. چنین اقداماتی باید با رعایت ضوابط میراث فرهنگی، استفاده از مصالح همگون و حفظ اصالت معماری ادامه یابد؛ زیرا هرگونه مداخله در این مجموعه ارزشمند، مسئولیتی فراتر از یک عملیات عمرانی معمولی دارد.

بااین همه، ارزش بازار تبریز تنها در قدمت بناها یا زیبایی معماری آن خلاصه نمی شود. بازار، پیش از هر چیز، فضایی زنده است که هویت آن با حضور مردم، فعالیت کسبه، جریان تجارت و پیوندهای اجتماعی معنا پیدا می کند. اگر مرمت بناها بدون توجه به نیازهای فعالان اقتصادی، دسترسی مناسب، شرایط فعالیت واحدهای صنفی و ظرفیت های گردشگری دنبال شود، بخش مهمی از کارکرد واقعی بازار نادیده گرفته خواهد شد. حفاظت از میراث تاریخی زمانی به موفقیت می رسد که کالبد ارزشمند بنا و زندگی جاری در آن، دو بخش جدایی ناپذیر یک برنامه واحد باشند.

در این میان، پیوند دادن حفاظت از بازار با رونق اقتصادی می تواند به یکی از محورهای اصلی سیاست گذاری شهری تبدیل شود. گردشگری تاریخی، معرفی حرفه ها و مشاغل سنتی، حمایت از صنایع دستی و تقویت تجربه بازدید از بازار، ظرفیت هایی هستند که می توانند به افزایش حضور گردشگران و رونق کسب وکارهای محلی کمک کنند. تحقق این هدف، به برنامه ریزی منسجم، همکاری اصناف، مدیریت شهری و متولیان میراث فرهنگی نیاز دارد. همچنین باید میان توسعه گردشگری و ضرورت حفاظت از فضای تاریخی تعادل برقرار شود تا افزایش بازدیدها به عاملی برای آسیب به بناها یا اختلال در فعالیت روزانه کسبه تبدیل نشود.

از سوی دیگر، تامین مالی حفاظت از بازار نباید تنها به اعتبارات موردی وابسته بماند. تعریف برنامه های اولویت دار مرمت، ارزیابی مستمر وضعیت بخش های آسیب پذیر، مشارکت صاحبان واحدهای صنفی در چارچوب ضوابط و استفاده شفاف از ظرفیت های قانونی تامین مالی می تواند به پایداری این مسیر کمک کند. انتشار گزارش های دوره ای درباره پروژه های در حال اجرا، میزان پیشرفت و نتایج اقدامات نیز اعتماد عمومی را تقویت می کند و امکان ارزیابی عملکرد دستگاه های مسئول را فراهم می سازد.

بازار تبریز همچنین می تواند به بستری برای پیوند میان میراث فرهنگی و اقتصاد آینده شهر تبدیل شود. ثبت جهانی این مجموعه، علاوه بر اعتبار بین المللی، مسئولیتی مستمر برای حفاظت از ارزش های تاریخی و معماری آن ایجاد کرده است. این مسئولیت زمانی به نتیجه مطلوب می رسد که تصمیم های اجرایی، نیازهای کسبه، ملاحظات کارشناسی و فرصت های اقتصادی در کنار یکدیگر دیده شوند و هیچ کدام قربانی نگاه کوتاه مدت نشوند.

امروز، اختصاص اعتبار برای مرمت اضطراری بازار را باید فرصتی برای تقویت رویکردی جامع تر دانست؛ رویکردی که در آن مرمت، نقطه آغاز حفاظت پایدار باشد، نه پایان مسئولیت ها. بازار تاریخی تبریز زمانی می تواند جایگاه شایسته خود را در آینده شهر حفظ کند که طاق های آن استوار بمانند، کسب وکارهایش رونق داشته باشند، گردشگران با هویت و تاریخ آن آشنا شوند و نسل های جدید نیز پیوند خود را با این میراث ارزشمند حفظ کنند.

حفاظت از بازار تبریز، فقط نگهداری از گذشته نیست؛ سرمایه گذاری برای آینده اقتصادی، فرهنگی و گردشگری شهری است که هویت خود را در پیوند میان تاریخ و زندگی امروز جست وجو می کند.

✍️ موسی کاظم زاده | بازار تبریز آنلاین

* نویسنده: موسی کاظم زاده؛ قابل دسترسی هم در سایت بازار تبریز آنلاین

https://bazartabrizonline.ir