گذار انرژی یک انتخاب است یا یک نیاز ؟

زمانی که بشر سوخت های فسیلی را کشف کرد و پی به کاربردی بودن این نوع انرژی برد، متوجه شد که دیگر برای جابه جایی، نیاز به نیروی حیوانات یا انسان ها نیست و توسعه دیگر مفهوم قدیم را نخواهد داشت. چرخ صنایع سریع تر می چرخد، کشاورزی پیشرفت می کند، تکنولوژی رنگ جدیدتری به خود خواهد گرفت و درمان های راحت تر و سریع تری برای بیماری ها ایجاد خواهد شد. اما تمام موارد گفته شده و بیشتر، روی یک سگه است. زمانی که بشر سرمست از کشف سوخت های فسیلی بود و با سرعت بالا در حال توسعه و پیشرفت بود، متوجه این موضوع نبود که هر گلی یک خاری دارد و پس از هر زیبایی و فایده ای، معمولا یک سری خطرات و هزینه هایی وجود دارد.

چرچیل یکی از مشهورترین اشخاص قرن بیستم بود که اهمیت سوخت فسیلی را درک کرد و دستور داد که سوخت ناوگان دریایی بریتانیا از زغال سنگ به نفت تبدیل شود. می توان گفت که در نگاه اول، سرعت حمل ونقل سریع تر و راحت تر شد، اما در نگاه منتقدانه می توان به این نتیجه رسید که سرعت جنگ ها را بالا برد. هنری فورد یکی از بزرگ ترین خودروسازان در زمانه خود بوده است. او با تولید انبوه خودروهایی که نیاز به سوخت فسیلی داشته اند، نفت را به زندگی روزمره عموم مردم آورد و در واقع باید گفت که سرعت و راحتی حمل ونقل برای عموم مردم بیشتر شد. اما امروز، طبق گزارش National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA)، میانگین جهانیCO₂ در سال ۲۰۲۴حدود 422.8ppm بوده است و نسبت به سال ۲۰۲۳ حدود 3.75 ppm افزایش داشته است. مرگ ومیر منتسب به انتشارهای فسیلی، 5.13 میلیون نفر در سال بوده و سهمی معادل 82٪ از حداکثر مرگ قابل اجتناب ناشی از انتشارهای انسانی داشته است. از بزرگ ترین تاریخ نگاران نفت می توان به دنیل یرگین اشاره کرد. او معتقد بود که: نفت فقط یک کالا نیست، بلکه نیروی شکل دهنده ی قرن بیستم بوده است.

سوخت های فسیلی کمک زیادی به بشریت کرده اند، اما نکته قابل توجه در اینجاست که بشریت هزینه آن را پرداخته است. طبق گزارش WHO، تقریبا ۹۹٪ جمعیت جهان هوایی را تنفس می کنند که از حدود راهنماهای WHO بدتر است. گرمایش ۲ درجه ای کره زمین، تغییرات اقلیمی و تغییراتی که در اکوسیستم زمین، مانند آب، خاک، گرده افشانی، شیلات، درختان، گیاهان و جانوران ایجاد می شوند، هزینه های سنگینی به بار خواهند آورد. با افزایش گرما، خطر بالا آمدن آب ها و ذوب شدن یخچال های طبیعی و در پی آن، اسیدی شدن آب های آشامیدنی را خواهیم داشت. با افزایش دما و شدت گرما و آتش سوزی هایی که زمین ها و پوشش های گیاهی زیادی را از بین خواهند برد، این مشکلات نیز تشدید خواهند شد. حال، با تفاسیر گفته شده، دیدگاه گذار انرژی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک اجبار است؛ اجباری که به آینده بشریت گره خورده است. چرا که از منظر محیط زیستی، اقلیمی، اقتصادی، فرهنگی، ژئوپولیتیک، سلامت عمومی جوامع و موارد دیگر، نیاز به گذار انرژی وجود دارد. اما در کلامی ساده، نمی توان گفت که این گذار به راحتی قابل انجام است؛ چرا که انرژی های مورد مصرف بشریت به شکل یک دست و کاربردی وجود ندارند و نیاز است که عملیات تولید، تبدیل، استخراج و موارد مشابه روی آن ها انجام شود.

عمده انرژی مصرفی انسان ها، انرژی الکتریکی است. گزاف نیست که بگویم در تمدن امروز بشر، پس از آب و هوا، انرژی الکتریکی جزو نیازهای اولیه برای انسان ها است. اما این انرژی به راحتی در دسترس نیست. ما انرژی را به دو دسته انرژی اولیه و انرژی ثانویه تقسیم می کنیم. انرژی اولیه، مانند نفت، گاز، خورشید، باد، آب و... است که برای به دست آوردن انرژی هایی مانند انرژی الکتریکی، باید این دسته را به انرژی ثانویه تبدیل کرد؛ مانند تبدیل نفت به بنزین یا تبدیل انرژی جنبشی آب به انرژی الکتریکی. پس به این نتیجه رسیدیم که برای گذار انرژی، تنها اراده کافی نیست، بلکه در قدم اول باید همراهی عموم جامعه را داشته باشیم. فرهنگ سازی و ایجاد زمینه ذهنی، یکی از اساسی ترین و اصولی ترین قدم های این گذار است. جامعه باید متوجه این نیاز بشود که اگر به دنبال توسعه و پیشرفت است، باید تغییراتی را که به دنبال این توسعه هستند، انجام دهد. امروزه قوانین و دستورالعمل های فراوانی برای توسعه هرچه بیشتر انرژی های تجدیدپذیر در ایران وضع شده اند، اما شاید نیاز است که بیشتر بر افکار عمومی و آگاهی های اجتماعی مردم ایران در مورد انرژی های تجدیدپذیر کار کرد.

جمع بندی

کشف و استفاده گسترده از سوخت های فسیلی نقطه عطفی در تاریخ بشر بود و باعث جهش در صنعت، کشاورزی، حمل ونقل، فناوری و پزشکی شد. با این حال، این پیشرفت ها هزینه های سنگینی نیز به همراه داشته اند؛ از جمله افزایش انتشار گازهای گلخانه ای، آلودگی هوا، تغییرات اقلیمی و آسیب به سلامت انسان ها و محیط زیست. امروزه غلظت دی اکسید کربن در جو به سطح بی سابقه ای رسیده و میلیون ها نفر سالانه به دلیل پیامدهای ناشی از سوخت های فسیلی جان خود را از دست می دهند. به همین دلیل، گذار انرژی از سوخت های فسیلی به انرژی های پاک و تجدیدپذیر دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای آینده بشر است. از این رو، فرهنگ سازی، افزایش آگاهی عمومی و ایجاد پذیرش اجتماعی نسبت به انرژی های تجدیدپذیر، از مهم ترین پیش نیازهای موفقیت این فرآیند به شمار می روند.