جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶؛ روش اپتوژنتیک

جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۲۰۲۶ به سه دانشمند بنام های کارل دیسروث، پیتر هگمان و گئورگ ناگل برای کشف پروتئین های حساس به نور و نقش آنها در شکل گیری روش اپتوژنتیک اهدا شد. این روش امکان کنترل فعالیت سلول های عصبی با استفاده از نور را فراهم کرده و تحولی مهم در مطالعه مغز و دستگاه عصبی ایجاد کرده است. داستان این کشف از مطالعه موجودات بسیار ساده آغاز شد. پیتر هگمان و گئورگ ناگل در پژوهش های خود پروتئین هایی را شناسایی کردند که به نور حساس هستند. یکی از مهم ترین آنها channelrhodopsin نام دارد. این پروتئین مانند یک دریچه بسیار کوچک در غشای سلول عمل می کند. وقتی نور به آن می تابد، دریچه باز می شود و یون ها می توانند از غشای سلول عبور کنند. کارل دیسروث سپس نشان داد که می توان از این پروتئین ها برای کنترل نورون ها استفاده کرد. دانشمندان می توانند سلول عصبی خاصی را طوری تغییر دهند که پروتئین حساس به نور تولید کند. سپس با تاباندن نور، همان سلول را فعال یا غیرفعال می کنند. برای مثال، اگر محققی درصدد این باشد که بفهمد کدام نورون ها در ایجاد ترس نقش دارند، می تواند گروه مشخصی از نورون های مغز را با این روش فعال کند و سپس تغییر رفتار حیوان را بررسی کند. به این ترتیب می توان رابطه میان فعالیت سلول های مغزی و رفتار، حافظه، احساسات و حرکت را با دقت بسیار بیشتری مطالعه کرد. اهمیت این فناوری فقط به پژوهش محدود نمی شود. اپتوژنتیک در تحقیقات مربوط به بیماری هایی مانند پارکینسون، صرع و اختلالات عصبی و همچنین در پژوهش های مربوط به بازگرداندن بینایی مورد استفاده قرار گرفته است. با این حال، بسیاری از کاربردهای درمانی آن هنوز در مرحله تحقیقاتی قرار دارند.