«بازیکن فوتبال را نمی توان خرید؛ حق ثبت و رابطه قراردادی او منتقل می شود»

به نام داور دادگر

«بازیکن فوتبال را نمی توان خرید؛ حق ثبت و رابطه قراردادی او منتقل می شود»

در ادبیات رایج فوتبال، گاهی گفته می شود یک باشگاه «بازیکن تحت قرارداد را می خرد». این تعبیر از منظر حقوقی دقیق نیست. آنچه در یک Transfer رخ می دهد، خرید شخصیت یا مالکیت بازیکن نیست؛ بلکه انتقال وضعیت قراردادی و حقوق ناشی از رابطه استخدامی او با رعایت الزامات نظام مقرراتی فوتبال است.

بازیکنی که هنوز تحت قرارداد با باشگاه «الف» قرار دارد، نمی تواند صرفا با اراده باشگاه «ب» به عضویت باشگاه جدید درآید. انتقال او مستلزم شکل گیری یک رابطه حقوقی چندجانبه میان بازیکن، باشگاه مبدا و باشگاه مقصد است و رضایت بازیکن نیز باید به نحو معتبر احراز شود. یادداشت مورد بحث نیز بر همین سه جانبه بودن فرآیند انتقال و ضرورت رضایت کتبی بازیکن تاکید دارد. 

۱. تفاوت Transfer با Free Transfer

نقطه عزیمت تحلیل حقوقی، وضعیت قرارداد بازیکن است.

اگر قرارداد بازیکن با باشگاه مبدا هنوز معتبر باشد، باشگاه مقصد برای جذب او نمی تواند صرفا با بازیکن قرارداد ببندد و رابطه قراردادی موجود را نادیده بگیرد. در این وضعیت، موضوع انتقال یا Transfer مطرح است.

اما اگر قرارداد بازیکن منقضی شده باشد، رابطه قراردادی پیشین پایان یافته و بازیکن اصولا می تواند با باشگاه جدید وارد قرارداد شود. در این حالت، آنچه اتفاق می افتد «انتقال» به معنای دقیق کلمه نیست، بلکه انعقاد قرارداد استخدامی جدید است. 

این تفکیک در حقوق فوتبال اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا آثار مالی، قراردادی، ثبتی و حتی انضباطی هر یک متفاوت است.

۲. آیا باشگاه مبدا مالک بازیکن است؟

خیر.

بازیکن موضوع مالکیت باشگاه نیست. باشگاه دارای حقوق و تعهداتی ناشی از قرارداد استخدامی و مقررات حاکم بر ثبت و انتقال بازیکنان است.

بنابراین، اصطلاحاتی مانند «فروش بازیکن» یا «خرید بازیکن» بیش از آنکه بیانگر واقعیت حقوقی باشند، ادبیات اقتصادی و رسانه ای فوتبال هستند.

در تحلیل دقیق تر باید از مفاهیمی مانند:

• انتقال بازیکن؛
• انتقال وضعیت قراردادی؛
• رضایت بازیکن؛
• توافق باشگاه مبدا و مقصد؛
• قرارداد استخدامی؛
• حق ثبت و ثبت ورزشی؛
• و تعهدات ناشی از قرارداد

استفاده کرد.

۳. نقش رضایت بازیکن

یکی از مهم ترین نکات یادداشت، تاکید بر رضایت بازیکن است.

باشگاه مبدا و باشگاه مقصد نمی توانند بازیکن را مانند یک مال موضوع معامله قرار دهند. حتی اگر دو باشگاه درباره مبلغ انتقال به توافق برسند، این توافق به تنهایی جایگزین اراده بازیکن در ایجاد یا ادامه رابطه استخدامی جدید نمی شود.

از منظر حقوق کار و حقوق ورزشی، بازیکن همچنان شخص طرف قرارداد است و نه موضوع قرارداد.

این مسئله در فوتبال حرفه ای ایران نیز اهمیت مضاعف دارد؛ زیرا در بسیاری از اختلافات، مرز میان «انتقال حقوق قراردادی» و «انعقاد قرارداد استخدامی جدید» به درستی تفکیک نمی شود.

۴. انتقال، یک قرارداد ساده دوجانبه نیست

یک انتقال حرفه ای را باید در قالب یک مجموعه روابط حقوقی تحلیل کرد:

بازیکن ↔ باشگاه مبدا ↔ باشگاه مقصد

در یک طرف، قرارداد موجود میان بازیکن و باشگاه مبدا قرار دارد؛ در طرف دیگر، قرارداد جدید میان بازیکن و باشگاه مقصد شکل می گیرد؛ و در کنار آن، توافق انتقال میان باشگاه مبدا و باشگاه مقصد قرار می گیرد.

بنابراین، «قرارداد انتقال» و «قرارداد کار بازیکن» دو سند و دو رابطه حقوقی کاملا یکسان نیستند.

۵. اهمیت موضوع در دعاوی فوتبال

این تفکیک برای وکلای فوتبال بسیار کاربردی است.

برای مثال، اگر باشگاهی ادعا کند بازیکنی را «خریده» است، باید پرسید:

دقیقا چه چیزی منتقل شده است؟

اگر قرارداد بازیکن هنوز معتبر بوده، باید وضعیت قرارداد قبلی، رضایت بازیکن، توافق باشگاه ها، مبلغ انتقال، شرایط فسخ یا خاتمه قرارداد و الزامات ثبت بررسی شود.

به همین دلیل، در یک دعوای حقوقی یا ورزشی نمی توان صرفا با استناد به «قرارداد انتقال» نتیجه گرفت که رابطه قراردادی بازیکن به طور کامل و خودکار منتقل شده است.

۶. یک نکته مهم برای حقوق فوتبال ایران

از منظر حقوق ایران نیز باید میان مالکیت بر شخص و حقوق مالی ناشی از قرارداد تفکیک کرد.

هیچ باشگاهی مالک بازیکن نیست؛ بلکه باشگاه از قرارداد استخدامی و مقررات ورزشی، حقوقی به دست می آورد که در چارچوب نظام حقوق فوتبال قابل انتقال، خاتمه یا جایگزینی است.

از این منظر، ادبیات صحیح تر آن است که گفته شود:

بازیکن فروخته نمی شود؛ وضعیت قراردادی و حقوق ناشی از رابطه حرفه ای او، در چارچوب مقررات فوتبال، موضوع انتقال قرار می گیرد.

جمع بندی

یادداشت Lasse Abogados اگرچه کوتاه است، یک نکته بنیادین در حقوق فوتبال را یادآوری می کند: Transfer را نباید با «خرید و فروش بازیکن» یکی دانست.

تا زمانی که قرارداد بازیکن معتبر است، ورود او به باشگاه جدید مستلزم حل وفصل رابطه قراردادی موجود و رعایت الزامات انتقال است؛ اما پس از انقضای قرارداد، موضوع اساسا به انعقاد قرارداد جدید با باشگاه مقصد تبدیل می شود. 

از منظر حقوق فوتبال ایران و مقررات FIFA، این بحث می تواند به موضوعات مهم تری مانند فسخ قرارداد، انتقال بین المللی، Training Compensation، Solidarity Contribution، Registration، Release Clause و آثار نقض قرارداد گسترش یابد.

اگر بخواهیم این موضوع را برای مخاطب ایرانی به سطح یک مقاله تخصصی برسانیم، عنوان دقیق تر می تواند این باشد:

«ماهیت حقوقی انتقال بازیکن فوتبال؛ از تصور مالکیت تا انتقال وضعیت قراردادی در حقوق FIFA و ایران».

مصطفی لطفی - وکیل و پژوهشگر حقوق فوتبال