اختلال پوست کنی (Excoriation - Skin-Picking Disorder)

اختلال پوست کنی (که در گذشته درماتیلومانیا نامیده می شد) وضعیت دردناکی است که در آن فرد به طور مداوم پوست خود را می کند، می خراشد یا فشار می دهد تا حدی که منجر به ایجاد زخم، خونریزی و آسیب بافتی می شود. این افراد معمولا روی جوش ها، جای نیش حشرات، پوسته های خشک یا حتی پوست سالم تمرکز می کنند. این اختلال نیز در بخش وسواس های DSM-5قرار دارد و چرخه ای از تنش، کندن پوست برای رهایی موقت، و سپس احساس گناه و شرم شدید است.

۱. ملاک ها، نشانه ها و علائم (طبق DSM-5)

ملاک A: کندن مکرر پوست که به بروز ضایعات پوستی (زخم) منجر می شود. (رایج ترین نواحی: صورت، دست ها و بازوها).

ملاک B: تلاش های مکرر برای کاهش یا توقف رفتار پوست کنی.

ملاک C: این رفتار موجب ناراحتی بالینی قابل توجه یا نقص در عملکرد اجتماعی، شغلی یا سایر زمینه های مهم می شود.

ملاک D: علائم ناشی از تاثیرات فیزیولوژیک یک ماده (مانند کوکائین یا شیشه که توهم حشره زیر پوست می دهد) یا یک بیماری پزشکی (مثل گال) نیست.

ملاک E: رفتار با علائم اختلال روانی دیگری توجیه نمی شود (مثلا فرد برای رفع یک نقص خیالی در اختلال بدشکلی بدن پوستش را نمی کند).

۲. بررسی تفاوت میزان شیوع در زنان و مردان

مشابه اختلال موکنی، اختلال پوست کنی نیز در زنان بسیار شایع تر از مردان است. آمارها نشان می دهد که حدود 75\% از افراد مبتلا به این اختلال در بزرگسالی، زنان هستند. شروع اختلال معمولا در اوایل نوجوانی و همزمان با بروز آکنه (جوش های بلوغ) است که بهانه ای برای شروع چرخه کندن پوست فراهم می کند.

۳. درصد شیوع در ایران

شیوع جهانی اختلال پوست کنی بین 1.4\% تا 5.4\% متغیر است. در ایران، مطالعات انجام شده در میان دانشجویان دانشگاه های علوم پزشکی و مراجعان کلینیک های پوست نشان می دهد که شیوع علائم این اختلال حدود 2\% تا 4\% است. همبستگی بالایی بین این اختلال و اضطراب فراگیر (GAD) در جوامع شهری ایران مشاهده شده است.

۴. داروهای درمانی مناسب (روان پزشکی)

ان-استیل سیستئین (NAC): مانند موکنی، خط اول درمان های نوین برای کاهش تکانه رفتاری در پوست کنی است.

مهارکننده های بازجذب سروتونین (SSRIs): داروهایی مانند فلووکسامین و اسیتالوپرام برای مدیریت اضطراب و وسواس زمینه ای.

لاموتریژین (Lamotrigine): یک تثبیت کننده خلق است که در برخی پژوهش ها نشان داده تکانه های حرکتی را در BFRBs کاهش می دهد.

۵. رویکردهای روان درمانی قوی و مبتنی بر شواهد

کنترل محرک (Stimulus Control): در کنار آموزش معکوس سازی عادت (HRT)، تغییر محیط فیزیکی برای سخت کردن پوست کنی استفاده می شود (مثلا پوشیدن دستکش نخی هنگام تماشای تلویزیون، دور انداختن موچین ها، تاریک کردن حمام، یا پوشاندن آینه ها).

درمان شناختی رفتاری (CBT): بازسازی افکار کمال گرایانه در مورد داشتن پوست «بی نقص و صاف» و مدیریت هیجاناتی که منجر به رفتار پوست کنی می شوند.

۶. بررسی دلایل بروز اختلال (ریشه شناسی)

بعد ژنتیک و نوروساینس: نقص در کنترل بازداری حرکتی در مغز. تصویربرداری ها نشان دهنده اختلال در عملکرد قشر سینگولیت قدامی (ACC) است که در مهار رفتارهای تکانشی نقش دارد.

بعد محیطی: استرس های تحصیلی، کمال گرایی اعمال شده از سوی والدین، و همچنین وجود مشکلات پوستی اولیه مانند آکنه شدید که به عنوان ماشه چکان عمل می کند.

بعد طرحواره ای (مدل یانگ):

طرحواره معیارهای سرسختانه: فرد دارای یک کمال گرایی وسواسی برای داشتن پوستی کاملا صاف است و هرگونه برآمدگی کوچک را با خراشیدن سعی می کند «صاف» کند، اما در نهایت آسیب بیشتری می زند.

طرحواره تنبیه: گاهی کندن پوست همراه با درد، نوعی تنبیه ناخودآگاه خود به دلیل احساس بی کفایتی یا گناه است.

۷. تاثیرات منفی اختلال بر حوزه های زندگی

آسیب های پزشکی: عفونت های مکرر پوستی، نیاز به مصرف آنتی بیوتیک، جای زخم های دائمی (اسکار) و در موارد نادر، سپتی سمی (عفونت خون).

حوزه شغلی و تحصیلی: فرد ممکن است ساعات متمادی را در مقابل آینه دستشویی به کندن پوست بگذراند که باعث خستگی شدید و جا ماندن از وظایف شغلی می شود.

روابط عاطفی: شرمندگی از ظاهر پوست باعث می شود فرد از قرار ملاقات های عاطفی دوری کند. پوشاندن دائمی بدن در گرما با لباس های آستین بلند و اجتناب از تماس فیزیکی، روابط زناشویی را به شدت سرد و مختل می کند.