تبریز؛ از جذب سرمایه تا خلق ارزش، حلقه مفقوده کجاست؟

---

 

اقتصاد تبریز امروز بیش از هر زمان دیگری با واژه «سرمایه گذاری» گره خورده است؛ از سرمایه گذاری صنعتی و توسعه واحدهای تولیدی گرفته تا سرمایه گذاری خارجی، پروژه های زیرساختی، گردشگری و طرح های شهری. آمارهای منتشرشده نیز از جریان قابل توجه سرمایه در آذربایجان شرقی حکایت دارد؛ اما پرسش مهم تر برای آینده اقتصاد تبریز این نیست که چه میزان سرمایه جذب شده، بلکه این است که این سرمایه تا چه اندازه می تواند به «خلق ارزش» تبدیل شود.

در تازه ترین گزارش های صنعتی آذربایجان شرقی، از راه اندازی ۴۸۰ واحد صنعتی جدید با سرمایه گذاری ۵۲ هزار میلیارد تومان و ایجاد هشت هزار فرصت شغلی در سال جاری خبر داده شده است. همچنین ۵۶۰ واحد صنعتی در مسیر توسعه خطوط تولید و تکمیل سبد محصولات قرار گرفته اند که برای ۱۰ هزار نفر اشتغال مستقیم پیش بینی شده است. در همین گزارش، وجود سه هزار طرح صنعتی در دست اجرا نیز مطرح شده است. این ارقام، در سطح استان، ظرفیت قابل توجه اقتصاد مولد را نشان می دهد و در عین حال اهمیت برنامه ریزی برای تبدیل این ظرفیت ها به ارزش افزوده، اشتغال پایدار و بازارهای جدید را بیشتر می کند.

در خود تبریز نیز نمونه های مشخصی از ظرفیت سرمایه گذاری وجود دارد. شهرک صنعتی سرمایه گذاری خارجی تبریز، طبق گزارش اخیر، ۱۲۰ واحد تولیدی فعال دارد و حدود پنج هزار نفر در آن اشتغال دارند. این مجموعه با وجود محدودیت هایی مانند قطعی برق و شرایط ناشی از تحریم ها، به فعالیت خود ادامه داده است. این تجربه نشان می دهد که تبریز از زیرساخت و سابقه قابل توجهی در جذب و استقرار سرمایه گذاری برخوردار است و می تواند در مسیر توسعه فعالیت های تولیدی و صادراتی نقش بیشتری ایفا کند.

با این حال، سرمایه زمانی برای یک شهر ارزش آفرین است که در کنار ایجاد یک واحد تولیدی، شبکه ای از تامین کنندگان، شرکت های دانش بنیان، خدمات تخصصی، نیروی انسانی ماهر، حمل ونقل، بازار و صادرات را نیز فعال کند. در واقع، مرحله مهم پس از جذب سرمایه، ایجاد ارتباط میان سرمایه گذاری های مختلف و شکل گیری زنجیره های ارزش است؛ زنجیره ای که بتواند از ظرفیت های موجود، ارزش افزوده بیشتری برای اقتصاد شهر و منطقه ایجاد کند.

از این منظر، مسئله تبریز تنها «جذب سرمایه» نیست؛ بلکه باید به «کیفیت سرمایه» و «مسیر حرکت سرمایه» نیز توجه کرد. سرمایه ای که یک پروژه را تکمیل می کند با سرمایه ای که مجموعه ای از فعالیت های اقتصادی پیرامون خود ایجاد می کند، آثار یکسانی ندارد. یک سرمایه گذاری می تواند یک واحد اقتصادی ایجاد کند، اما سرمایه گذاری متصل به زنجیره تولید می تواند زمینه شکل گیری مجموعه ای از فعالیت های مکمل، اشتغال تخصصی، توسعه فناوری و افزایش ظرفیت صادراتی را فراهم سازد.

این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که آذربایجان شرقی از موقعیت جغرافیایی و تجاری ویژه ای برخوردار است و تبریز می تواند نقش مهمی در ارتباط اقتصادی ایران با ترکیه، قفقاز و بازارهای اوراسیا داشته باشد. در روزهای اخیر نیز درباره ظرفیت کریدور ارس و نقش زیرساخت های حمل ونقلی در توسعه دیپلماسی اقتصادی منطقه بحث شده است. برای کریدورهای ریلی و زمینی کشور حدود ۸۵۰ همت اعتبار مورد نیاز اعلام شده که حدود ۴۰ درصد آن تامین شده است. چنین ارقامی اهمیت تامین مالی و تکمیل زیرساخت هایی را نشان می دهد که می توانند مسیر حرکت کالا، سرمایه و تجارت را تسهیل کنند.

تبریز برای تبدیل شدن به یک قطب اقتصادی رقابت پذیر، نیازمند نگاه جزیره ای به سرمایه گذاری نیست. کارخانه، شهرک صنعتی، دانشگاه، فرودگاه، راه آهن، آزادراه، بازار، گردشگری و خدمات مالی، هر کدام بخشی از یک منظومه اقتصادی هستند. هر اندازه ارتباط میان این بخش ها بیشتر شود، امکان تبدیل ظرفیت های موجود به ارزش اقتصادی نیز افزایش خواهد یافت.

از سوی دیگر، سرمایه گذار پیش از ورود به یک پروژه، مجموعه ای از عوامل را در نظر می گیرد؛ از دسترسی به زیرساخت و انرژی گرفته تا فرآیندهای اداری، مجوزها، نیروی انسانی، بازار فروش، حمل ونقل و امکان توسعه فعالیت. بنابراین تقویت محیط سرمایه گذاری و تسهیل مسیر اجرای پروژه ها، به اندازه معرفی فرصت های سرمایه گذاری اهمیت دارد. تبریز برای افزایش سهم خود از سرمایه های داخلی و خارجی، می تواند علاوه بر معرفی ظرفیت ها، بر آماده سازی بستر مناسب برای تبدیل ایده و سرمایه به پروژه های عملیاتی و پایدار تمرکز کند.

عملکرد صنعتی استان در ماه های اخیر نیز نشان می دهد که جریان سرمایه گذاری همچنان ادامه دارد. در نیمه نخست سال، بیش از ۱۰ همت سرمایه جدید در بخش صنعت جذب شده و حجم سرمایه گذاری صنعتی نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۳ درصد افزایش یافته است.

همچنین ۵۵ واحد تولیدی جدید با سرمایه گذاری بیش از ۴.۱ همت و اشتغال ۹۷۶ نفر به بهره برداری رسیده و ۶۳ واحد نیز با ۶.۶ همت سرمایه گذاری در مسیر توسعه قرار گرفته اند. این آمارها نشان می دهد که ظرفیت سرمایه گذاری و تولید در استان وجود دارد و مرحله مهم بعدی، تقویت پیوند میان این سرمایه گذاری ها و سایر بخش های اقتصاد است.

تبریز امروز به نقشه ای روشن برای «خلق ارزش از سرمایه» نیاز دارد؛ نقشه ای که در آن برای هر سرمایه گذاری تنها رقم سرمایه و تعداد اشتغال مورد توجه نباشد، بلکه ارزش افزوده، بازار هدف، ظرفیت صادرات، ارتباط با تولیدکنندگان محلی، استفاده از فناوری، ارتباط با دانشگاه و شرکت های دانش بنیان و اثرگذاری آن بر اقتصاد منطقه نیز دیده شود.

حلقه مفقوده شاید همین جا باشد؛ فاصله میان «سرمایه جذب شده» و «ارزش خلق شده». تبریز ظرفیت سرمایه گذاری دارد، تجربه صنعتی دارد و از موقعیت جغرافیایی و اقتصادی قابل توجهی برخوردار است؛ اما گام بعدی، تبدیل این ظرفیت ها به یک زنجیره به هم پیوسته اقتصادی است. شهری که سرمایه جذب می کند، زمانی مسیر توسعه را با قدرت بیشتری طی خواهد کرد که سرمایه به تولید متصل شود، تولید زنجیره ایجاد کند، زنجیره اشتغال و صادرات را تقویت کند و در نهایت، آثار این فرآیند در رشد اقتصادی و زندگی شهروندان دیده شود.

اکنون شاید بهتر باشد در کنار پرسش «تبریز چقدر سرمایه جذب کرده است؟»، پرسش دیگری نیز مطرح شود: «تبریز با این سرمایه چه ارزش تازه ای برای آینده خود می سازد؟» پاسخ به این پرسش می تواند نگاه به سرمایه گذاری را از صرفا شمارش ارقام، به سمت سنجش دستاوردها و کیفیت توسعه هدایت کند؛ مسیری که در نهایت، سرمایه را به موتور خلق ارزش و توسعه پایدار تبریز تبدیل خواهد کرد.

✍️ موسی کاظم زاده | بازار تبریز آنلاین

* نویسنده: موسی کاظم زاده؛ قابل دسترسی هم در سایت بازار تبریز آنلاین

https://bazartabrizonline.ir