ورزقان در ایستگاه توسعه، چرخ توسعه کجاست؟

---

 

ورزقان بار دیگر در کانون توجهات معدنی کشور قرار گرفته است؛ این بار با برگزاری سومین نمایشگاه صنایع معدنی، ماشین آلات و تجهیزات وابسته که با حضور ۳۵ شرکت صنعتی و معدنی از هفت استان کشور و با محوریت مجتمع مس سونگون آغاز به کار کرده است. هم زمان، مسئولان از توسعه صنایع پایین دستی مس، ایجاد شهرک تخصصی مس و فراهم شدن زمینه تبدیل ورزقان به قطب صنایع معدنی کشور سخن گفته اند.

این سخنان، اگرچه در نگاه نخست امیدوارکننده است، اما یک پرسش مهم را پیش روی افکار عمومی، فعالان اقتصادی و مردم منطقه قرار می دهد: ورزقان دقیقا با چه نقشه راهی قرار است به قطب صنایع معدنی تبدیل شود و سهم سونگون در تحقق این هدف چیست؟

واقعیت این است که ورزقان برای تبدیل شدن به یک قطب معدنی، فقط به ذخایر زیرزمینی نیاز ندارد؛ این شهرستان از ظرفیت های متنوع معدنی برخوردار است و در کنار مس سونگون، معادن دیگری همچون کیقال، طلای اندریان، مزرعه شادی و سنگ آهن آوان نیز در آن قرار دارند. از سوی دیگر، مسئولان استانی بر سه مزیت راهبردی معدن، گردشگری و ترانزیت در ورزقان تاکید کرده اند؛ مزیت هایی که در صورت پیوند با یکدیگر می توانند ظرفیت توسعه ای منطقه را چند برابر کنند.

اما فاصله میان «ظرفیت» و «توسعه» را نمی توان با برگزاری نمایشگاه یا بیان چشم اندازها پر کرد.

آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری مورد نیاز است، تبدیل این وعده ها به پروژه های مشخص، زمان بندی شده و قابل ارزیابی است.

اگر قرار است شهرک تخصصی مس در ورزقان شکل بگیرد، باید مشخص باشد این شهرک در چه مرحله ای قرار دارد، چه میزان سرمایه گذاری برای آن پیش بینی شده، چه نهادی مسئول اجرای آن است، چه تعداد واحد تولیدی می تواند در آن مستقر شود و نخستین محصولاتی که قرار است در این مجموعه تولید شوند، چه خواهند بود.

اگر هدف، توسعه صنایع پایین دستی مس است، سوال مهم تر آن است که سونگون چگونه می تواند خوراک این صنایع را تامین کند و چه میزان از ارزش افزوده حاصل از فرآوری مس در خود منطقه باقی خواهد ماند.

این همان نقطه ای است که باید نگاه ما از «تولید بیشتر» به «ارزش آفرینی بیشتر» تغییر کند.

سونگون بدون تردید یکی از مهم ترین ظرفیت های صنعتی و معدنی آذربایجان شرقی است و توسعه آن می تواند آثار اقتصادی گسترده ای برای استان و شهرستان ورزقان داشته باشد. اما موفقیت واقعی زمانی اتفاق می افتد که افزایش تولید و سرمایه گذاری های معدنی، در کنار خود یک اکوسیستم اقتصادی ایجاد کند؛ اکوسیستمی متشکل از صنایع پایین دستی، شرکت های دانش بنیان، خدمات تخصصی، پیمانکاران بومی، اشتغال پایدار، زیرساخت های مناسب و بازارهای جدید.

در چنین شرایطی، معدن دیگر صرفا محل استخراج ماده اولیه نخواهد بود؛ بلکه به موتور شکل گیری یک زنجیره اقتصادی تبدیل می شود.

از همین منظر، نمایشگاه صنایع معدنی ورزقان نیز می تواند فراتر از یک رویداد چهارروزه دیده شود. حضور ۳۵ شرکت از هفت استان کشور فرصتی برای معرفی ظرفیت های منطقه و ایجاد ارتباط میان فعالان صنعتی است؛ اما ارزش واقعی چنین رویدادی زمانی مشخص می شود که از دل این ارتباط ها، قرارداد، سرمایه گذاری، انتقال فناوری، ایجاد واحد تولیدی و اشتغال جدید بیرون بیاید.

در واقع، سوال اصلی پس از پایان نمایشگاه نباید این باشد که چند شرکت در نمایشگاه حضور داشتند؛ بلکه باید پرسید چه تعداد سرمایه گذار برای حضور در ورزقان ترغیب شدند؟ چه تفاهم هایی به قرارداد تبدیل شد؟ چه پروژه هایی آغاز شد و چه میزان سرمایه جدید وارد منطقه شد؟

این نگاه می تواند نمایشگاه را از یک رویداد تبلیغاتی به یک ابزار واقعی توسعه تبدیل کند.

از سوی دیگر، تبدیل ورزقان به قطب صنایع معدنی بدون توجه به زیرساخت ها امکان پذیر نیست. توسعه راه های ارتباطی، تامین پایدار آب و برق، حمل ونقل، خدمات شهری، بهداشت و درمان، اسکان نیروی انسانی متخصص و زیرساخت های فناوری، بخشی از همان زنجیره ای است که باید هم زمان با توسعه معدن پیش برود.

در غیر این صورت، ممکن است تولید افزایش یابد، اما اثر آن بر زندگی روزمره مردم منطقه متناسب با ظرفیت اقتصادی معدن نباشد.

مسئله دیگر، سهم جامعه محلی از توسعه است.

ورزقان نباید صرفا محل استخراج ثروت و استقرار تاسیسات صنعتی باشد؛ باید از پیامدهای مثبت این فعالیت ها نیز برخوردار شود. اشتغال نیروهای بومی، تقویت کسب وکارهای محلی، توسعه خدمات عمومی، حمایت از شرکت های منطقه ای و سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت ها می تواند بخشی از این سهم باشد.

در چنین چارچوبی، مسئولیت اجتماعی نیز نباید صرفا به کمک های مقطعی محدود شود؛ بلکه باید به سمت پروژه هایی برود که آثار پایدار و قابل اندازه گیری بر کیفیت زندگی مردم داشته باشند.

اکنون که مسئولان از «قطب صنایع معدنی شدن ورزقان» سخن می گویند، بهترین زمان برای تدوین و انتشار یک نقشه راه عمومی است؛ نقشه ای که در آن پروژه ها، سرمایه گذاری ها، زمان بندی، اشتغال، میزان ارزش افزوده و سهم منطقه از توسعه به صورت شفاف مشخص شود.

چنین نقشه ای به مردم اجازه می دهد که چند سال بعد، وعده های امروز را با نتایج واقعی مقایسه کنند.

ورزقان ظرفیت آن را دارد که از یک منطقه معدن خیز به یک منطقه صنعتی و اقتصادی اثرگذار تبدیل شود؛ اما این مسیر تنها با استخراج بیشتر هموار نمی شود. معدن باید به صنعت، صنعت به زنجیره ارزش و زنجیره ارزش به توسعه پایدار منطقه تبدیل شود.

در این میان، سونگون می تواند موتور اصلی این تحول باشد؛ اما موتور توسعه زمانی معنا پیدا می کند که حرکت آن در جاده توسعه منطقه نیز دیده شود.

اکنون پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا ورزقان ظرفیت قطب معدنی شدن را دارد یا نه؛ پاسخ این پرسش تقریبا روشن است.

پرسش مهم تر این است: نقشه راه این قطب معدنی چیست، چه زمانی اجرا می شود و مردم ورزقان چه زمانی آثار ملموس آن را در زندگی خود خواهند دید؟ پاسخ به همین سوال می تواند تفاوت میان یک «وعده توسعه ای» و یک «برنامه واقعی توسعه» را مشخص کند.

یادداشت اختصاصی بازار تبریز آنلاین

✍️ موسی کاظم زاده

* نویسنده: موسی کاظم زاده؛ قابل دسترسی هم در سایت بازار تبریز آنلاین

https://bazartabrizonline.ir