حسین حاجتی کاجی
دانشجوی دکتری تخصصی برنامهریزی درسی، دانشگاه علامه طباطبایی (تهران)
2 یادداشت منتشر شده«معلم رباتی، برنامه درسی زنده و شاگردی که از کلاس فرار نمی کند»
«معلم رباتی، برنامه درسی زنده و شاگردی که از کلاس فرار نمی کند»
فرض کنید وارد کلاس درس می شوید. نه خبری از تخته گچی است، نه جزوه پشت جزوه. توی این کلاس، یک دستیار هوشمند (شبیه همان ChatGPT باحال خودمان) کنار هر دانشجو نشسته است. اما نه برای اینکه به جای او مشق بنویسد؛ برای اینکه بر اساس علاقه، سطح دانش و حتی حال وهوای آن روزش، یک «برنامه درسی زنده» برایش تولید کند. برنامه ای که هر ساعت تغییر می کند، پیشنهاد می دهد، چالش ایجاد می کند و اگر خسته شدی، یک بازی یا ویدیوی کوتاه قاطی درس می کند.
به این می گویند شخصی سازی پویای برنامه درسی با کمک هوش مصنوعی. دیگر خبری از یک سرفصل ثابت ۱۷ جلسه ای برای ۵۰ دانشجو نیست. هر کسی مسیر یادگیری خودش را دارد، اما همه به یک هدف می رسند.
حالا بگویید: آیا چنین کلاسی ممکن است؟ بله. همین الان در دانشگاه های MIT و استنفورد نمونه هایش را می بینیم. اما سوال اینجاست: ما در ایران چه کنیم؟
اینجا پای برنامه ریز درسی به میان می آید. وظیفه ما این روزها طراحی «برنامه درسی انعطاف پذیر» است؛ برنامه ای که نه محتوای خشک ۲۰ صفحه ای را تحویل معلم بدهد، بلکه چارچوبی بدهد که معلم و فناوری با هم، در لحظه، مسیر یادگیری را بسازند. مهم ترین شایستگی ای که دانشجو باید یاد بگیرد، دیگر حفظ کردن فرمول نیست، بلکه «سوختن و ساختن در برابر اطلاعات بی پایان» است: یعنی مهارت پرسیدن سوال درست، ارزیابی اعتبار اطلاعات و استفاده اخلاقی از هوش مصنوعی.
به قول یوان لی یکی از پژوهشگران برنامه درسی در سال ۲۰۲۵: «آینده از آن معلمانی نیست که هوش مصنوعی را بلدند؛ آینده از آن برنامه های درسی ای است که هوش مصنوعی را طوری طراحی می کنند که هیچ وقت جای معلم را نگیرد، اما همیشه کنارش باشد.»