سواد هوش مصنوعی۱ (AI Literacy)

«سواد هوش مصنوعی» (AI Literacy) یعنی توانایی فهم، استفاده و ارزیابی انتقادی سیستم های هوش مصنوعی در زندگی روزمره، کار و تحصیل. همان طور که سواد خواندن و نوشتن به ما کمک می کند متن ها را درک و تولید کنیم، سواد هوش مصنوعی کمک می کند:

• بفهمیم یک سیستم هوش مصنوعی چه می کند و چه نمی کند؛
• بتوانیم از آن به شکل موثر و مسئولانه استفاده کنیم؛
• ریسک ها، خطاها و سوگیری هایش را تشخیص دهیم؛
• و تصمیم بگیریم کجا و چگونه به آن اعتماد کنیم یا نکنیم.

نکته مهم این است که سواد هوش مصنوعی فقط برای متخصصان کامپیوتر نیست. همان طور که همه لازم نیست برنامه نویس باشند تا از اینترنت استفاده کنند، در مورد هوش مصنوعی هم اکثریت مردم قرار نیست الگوریتم ها را بنویسند؛ اما باید:

• اصول کلی کارکرد سیستم ها را بشناسند؛
• زبان و محدودیت های آن ها را درک کنند؛
• و بتوانند از آن ها به نفع خودشان، نه برعکس، استفاده کنند.

۲. چرا سواد هوش مصنوعی ضروری شده است؟

۲.۱. حضور همه جایی هوش مصنوعی

هوش مصنوعی امروز در بسیاری از بخش های زندگی حضور دارد، حتی جاهایی که ما مستقیم آن را نمی بینیم:

• در شبکه های اجتماعی (فید، پیشنهاد محتوا، فیلترها)
• در موتورهای جست وجو و سیستم های پیشنهادگر (فروشگاه های آنلاین، ویدئو، موسیقی)
• در ابزارهای نوشتن، ترجمه و تولید محتوا (ترجمه ماشینی، چت بات ها، تولید متن و تصویر)
• در امور مالی، استخدام، آموزش، پزشکی و حتی قضایی در برخی کشورها

اگر ما قواعد این «بازی جدید» را بلد نباشیم، به راحتی تحت تاثیر تصمیم ها و پیشنهادهای سیستم های هوش مصنوعی قرار می گیریم، بدون اینکه بدانیم چرا این محتوا به ما نشان داده می شود یا چرا فلان تصمیم، توسط یک الگوریتم گرفته شده است.

۲.۲. تغییر ماهیت کار و مهارت ها

هوش مصنوعی بسیاری از کارها را:

• خودکار می کند،
• سرعت می دهد،
• یا شیوه انجام آن ها را تغییر می دهد.

این یعنی:

• بعضی شغل ها کم کم حذف یا شدیدا دگرگون می شوند؛
• بعضی شغل های جدید به وجود می آیند که نیازمند تعامل سازنده با هوش مصنوعی هستند؛
• و مهارت های انسانی مثل تفکر انتقادی، خلاقیت، همدلی و حل مسئله، ارزش بیشتری پیدا می کنند.

سواد هوش مصنوعی کمک می کند بدانیم:

• چگونه از هوش مصنوعی به عنوان «ابزار کمکی» در کار خود استفاده کنیم؛
• چه کارهایی را باید خودمان انجام دهیم و چه کارهایی را می توانیم بر عهده ماشین بگذاریم؛
• و چگونه مهارت های خود را برای آینده ای که هوش مصنوعی در آن نقش پررنگ دارد، به روز نگه داریم.

۲.۳. جلوگیری از فریب و سوءاستفاده

با قدرت تولید متن، تصویر، صوت و ویدئو توسط هوش مصنوعی، تشخیص واقعیت از جعل سخت تر شده است:

• دیپ فیک (ویدئوها و صداهای جعلی شبیه اشخاص واقعی)
• اخبار و تصاویر ساختگی اما بسیار واقعی
• بات ها و حساب های جعلی در شبکه های اجتماعی

اگر سواد هوش مصنوعی نداشته باشیم، راحت تر قربانی:

• فیک نیوز،
• مهندسی افکار عمومی،
• و کلاهبرداری های دیجیتال می شویم.