اعتبار سنجی پرسشنامه ها در تحقیقات

چندین بار در سال های گذشته بعنوان عابر، رهگذر، مشتری، ارباب رجوع و... با پرسشنامه هایی مواجه بوده ام که همیشه ناخودآگاه به قابل استناد بودن آنان در تحقیقات شک کرده ام؛ یکی از اولین پرسشنامه هایی که قبل از آنکه به پژوهش علاقمند شوم دریافت کردم در مورد شوینده ها و تحقیق در مورد میزان رضایت و... مشتریان از برندهای گوناگون شوینده و مقایسه رضایت مشتریان از برندهای مختلف شوینده بود.فردی که پخش کننده پرسشنامه بود،دو پرسشنامه به من و دوستم داد و گفت حتما به همه سوالات پاسخ دهید چون از او خواسته اند که پرسشنامه ها را با پاسخ کامل تحویل دهد. من و دوستم چند تا از شوینده ها را نمی شناختیم اما در آن زمان بخاطر کمک به انجام وظیفه او و اصرار و درخواست بیش از حد او، پرسشنامه ها را پر کردیم و پاسخ هایی دادیم که یا از آن مطمئن نبودیم و یا بخاطر آشنایی نداشتن با برخی برندها، پرسشنامه را با پاسخ هایی نه تحقیقی بلکه از روی حدس و گمان و... پر کردیم .

 در مورد پرسشنامه هایی که در مدارس،آموزشگاه ها و... در زمینه های گوناگون نظیر امور تحصیلی، روانشناسی، ورزشی و..،نیز بین افراد چه بصورت مجازی و چه بصورت حضوری توزیع شده و خواسته می شود که افراد پاسخ گویند، بسیاری از افراد فقط برای رفع تکلیف و احساس اجبار، پرسشنامه ها را پر می کنند و اکثر پاسخ ها نه تنها دقیق نیستند بلکه گاهی بسیار از واقعیت دور هستند؛ حتی در مورد پرسشنامه و آزمون های روانی اگر فرد درمانجو با اصرار خانواده نه به خواست خود برای درمان مراجعه کرده باشد ممکن است بعمد سوالات را به اشتباه پاسخ دهد. بنابراین استفاده از پرسشنامه در تحقیقات گرچه شاید مزایایی چون ساده و کم هزینه بودن روش و... داشته باشد اما میزان دقیق بودن آن به شرایط زیادی بستگی دارد که در موارد بسیاری رعایت نمی شود.پرسش نامه ها بیشتر زمانی روش معتبری هستند که افراد پاسخ دهنده با رضایت و آگاهی کامل و نیز وقوف به تمامی مسائل و موضوعات طرح شده در پرسشنامه همراه باشد و در عین حال برای کسی که پرسشنامه را پخش می کند، انجام درست کار و توزیع پرسشنامه بین مناسب ترین افراد( با حوصله، علاقمند به پاسخگویی، آگاه بودن از موضوع) و دقت در اینکه پاسخ ها از روی آگاهی و... داده می شوند باید جزو لاینفک وظایف او باشند به اضافه اینکه خود او هم باید باحوصله و علاقمند به این کار باشد تا شاید بتوان گفت پاسخ های بدست آمده، کمترین اختلاف را با واقعیت داشته باشد.