یک بازی ژئوپلیتیکی؛ ضرورت نگاه چندبعدی به چالش های آبی منطقه سیستان
افتتاح #سد_بخش آباد، همانند سد کمال خان، نباید صرفا به عنوان یک پروژه در حوزه انرژی و محیط زیست تلقی شود. اصلاح این رویکرد و احقاق حق آبه هامون نیز نمی تواند تنها با نگاهی تک بعدی، نگاه صرفا علمی، یا محدود به رایزنی های عیان دیپلماتیک تحقق یابد.
با این حال، افتتاح سد بخش آباد که با سرعت در حال اتمام است، برای سیستان به مراتب خطرناک تر از سد کمال خان خواهد بود. آورد آب رودخانه فراه حدود ۱.۲ میلیارد مترمکعب برآورد شده که پیش تر به سمت صابوری جریان داشته و به #دریاچه_هامون می ریخته است. اما ساخت سد بخش آباد، با ظرفیت ذخیره سازی حدود ۱.۳ میلیارد مترمکعب، در آستانه تکمیل است.
این سد می تواند جریان آب رودخانه فراه به تالاب هامون را به طور کامل متوقف کند و در عمل، بهره برداری از آن به معنای وقوع یک فاجعه انسانی در منطقه #سیستان خواهد بود.
اگرچه حاکمان امارت اسلامی طالبان عزم جدی برای بهره برداری از این پروژه دارند، بی ثباتی داخلی افغانستان به ویژه در دوره طالبان، ترکیه را به طمع انداخته تا با نقش آفرینی در این پروژه، به عنوان یک اهرم فشار در شرق ایران عمل کند. نقش #ترکیه در این ماجرا، که پیش تر با پروژه های عظیم #گاپ و #داپ در غرب کشور، اهرم های فشاری علیه کشورهای پایین دست ایجاد کرده بود، غیرقابل انکار است.
شرکت های ترک با نقش آفرینی فنی و تکنولوژیکی به طور مستقیم و حمایت های مالی به صورت غیرمستقیم، تمام توان و انرژی خود را برای اجرای این پروژه به کار گرفته اند. در این میان، نباید از نقش قطر و حمایت های مالی آن نیز غافل شد.
اگرچه عدم تحقق #حق آبه و پیگیری آن، برای برخی افراد یا جریان ها، منافعی بیش از احیای آن دارد. اما تا زمانی که قبول نکنیم و به همان نسبت تبیین نکنیم که نگاه به چنین پروژه هایی، خصوصا در حوزه آب، به هیچ عنوان نباید سطحی و تک بعدی باشد، دستیابی به نتیجه ای قابل قبول امکان پذیر نخواهد بود.