آسیب شناسی روند رشد کالبدی شهر بجنورد از منظر مطابقت با اصول توسعه پایدار شهری

امروزه توجه گسترده ای به مفهوم پایداری و لزوم همکاری همه کشورها برای حرکت به سوی پایداری در مقیاس جهانی به عنوان یک ضرورت مطرح شده است. بنابراین انتظار می رود هر اجتماعی در راستای حمایت از توسعه پایدار گام بردارد. چنین اقدامی مستلزم اتخاذ دیدی مسئولانه در قبال پیامدها طرح ها و برنامه های توسعه در مقیاس های مختلف است. لزوم همراهی شهرها با این جریان نیز در سال های اخیر بسیاری مورد توجه قرار گرفته است و محققان متعددی سعی در توصیف ویژگی های شهرهای پایدار و راهکارهای دست یابی به آن نموده اند. بررسی وضعیت شهرهای کشور در مقایسه با ویژگی های شهرهای پایدار می تواند منبعی ارزشمند برای شناسایی رویه های کنونی رشد و توسعه شهرها و آسیب شناسی تداوم روندهای کنونی در اختیار قرار دهد. لذا در این پژوهش سعی شده است تا روند کنونی رشد و توسعه شهری از منظر توسعه شهری پایدار با انتخاب یک شهر از رده شهرهای میانی کشور به عنوان نمونه موردی مورد بررسی قرار بگیرد. در میان معیارهای توسعه شهری پایدار دو معیار رشد کنترل شده شهر در اراضی پیرامونی و استفاده بهینه از فرصت های توسعه درونی مورد تاکید قرار گرفته اند. شهر بجنورد از نقش مرکزیت (سیاسی، اقتصادی، خدماتی) در سطح منطقه برخوردار است که آن را در معرض مهاجرت های گسترده قرار داده است. علاوه بر آن این شهر در سال های اخیر تحولات گسترده ای را در نتیجه تغییر جایگاه آن در نظام تقسیمات سیاسی کشور و انتخاب شدن به عنوان مرکز استان تازه تاسیس خراسان شمالی تجربه نموده است. نتایج حاصل از بررسی های ناشن دهنده این است که نتیجه چنین تغییر سیاسی اداری بر روند رشد کالبدی شهر بجنورد بسیار گسترده بوده است. مقایسه رشد کالبدی در دوران قبل و بعد از مواجه شدن با این تغییر حاکی از شتاب گرفتن گسترش (افقی) بافت شهر بجنورد در سال های اخیر به دو شیوه توسعه پیوسته و گسسته بوده است. پیامدهای مواجه با چنین روند رشد سریعی در کنار افزایش سوداگری اراضی شهری و گرایش به تغییر کاربری اراضی کشاورزی و باغات پیرامون شهر، ضعف مدیریت و کارآمد نبودن ابزارهای کنترل رشد شهر موجب شده اند تا فرصت های ارزشمند توسعه شهری در داخل شهر مورد بی توجهی قرار گرفته و شهر به تدریج به اراضی پیرامونی دست اندازی نماید. این وضعیت می تواند هشداری برای این شهر و سایر شهرهایی که با چنین شرایطی مواجه هستند، تلقی گردد و درک بهتری از پیامدهای چنین الگوهایی از رشد شهر فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

رشد کالبدی شهر ، توسعه شهری پایدار ، اصول توسعه ی شهری پایدار ، توسعه درونزا ، فرصت های درونی توسعه