تبیین جایگاه نظام تولید در نظام اقتصاد اسلامی از دیدگاه شهید صدر با استفاده از نمودارهای علت و معلولی

امروزه بیش از هر زمان دیگری نیاز کشور به تولید و ایجاد یک نظام اقتصادی پایدار معلوم گردیده است. در این بین آنچه برای نظام جمهوریاسلامی مهم جلوه میکند این است که نظام اقتصادی مورد نظر اسلام چگونه است تا بتوان جایگاه تولید را در آن مشخص کرد. امروزهنظام های اقتصادی متفاوتی از جمله نظام اقتصادی سوسیالیستی و سرمایه داری به طور گسترده ای بروز یافته اند که هر یک از آنها جایگاهخاصی را برای تولید و سیستم تولیدی در چرخه اقتصادی قائل هستند. این دو نظام در تحقیقات مختلف از نظر اسلامی مورد نقد و انتقادقرار گرفته اند به طور مثال تمرکز ثروت و دارایی های پولی و مالی نزد اقشار کوچکی از جوامع یکی از موارد مخالفت با نظر اسلام می باشد(علیزاده، 1378 و نکو اقبال، 1392) و آنچه امروزه مسلم است این است که نظام اقتصادی و جایگاه تولید در این دو سبک مطلقاً با مفاهیماساسی و بنیادی آموزه های اسلام همخوانی ندارد، به عنوان مثال، اسلام نظریه تعاون را در برابر رقابت بین شرکتها مورد پذیرش قرار دادهاست (یوسفی، 1389). همچنین بنیه اصلی نظام کاپیتالیستی انسان محوری بوده و در هر صورت رضایت مشتری حرف نهایی را میزند حتیاگر مشتری از امر باطلی رضایت داشته باشد درحالیکه از نظر اسلام این تفکر و شیوه مردود است (متفکر آزاد و راضی، 1389). در این میاناین سؤال مطرح میشود که نظام اقتصادی مورد نظر اسلام چیست و رکن مهم اقتصاد، یعنی تولید چه جایگاهی در این نظام باید داشتهباشد و به طور دقیقتر آیا اسلام و آموزه های آن در مورد جایگاه تولید در نظام اقتصادی یک کشور اصولی را معین کرده است یا خیر. در واقعباید دانست که بدون فهم و درک جایگاه و نقش تولید در نظام اقتصادی نمی توان در راستای اقتصاد اسلامی راهحلی جامع برای مشکلاتاقتصادی ارائه کرد. نظر حتمی این است که اسلام در همه زمینه ها و تمام شئون زندگی اظهار نظر کرده و آنها را در قالب کلی در قرآنکریم و به طور جزئی در کلام ائمه معصومین (ع) به مسلمین انتقال داده است. البته آنچه معلوم است این است که نظر اسلام در باب بسیاریاز موضوعات از شفافیت مورد نیاز برخوردار نبوده لذا نیازمند اجتهاد و بررسی دقیق مضامین اسلامی است. شهید محمدباقر صدر (ره) اولینفردی است که در صدر اسلام به طور جامع و مفصل در زمینه نظام اقتصادی و جایگاه تولید در این نظام سخن به میان آورده است که امروزهاگر محققی در پی پژوهش در زمینه اقتصاد اسلامی باشد از کتاب اقتصادنا که از شهید صدر به یادگار مانده است، استفاده لازم را میبرد.بسیاری از صاحبنظران علوم اقتصادی اندیشه های شهید صدر در باب اقتصاد اسلامی را از اساسی ترین و مبناترین مباحث در این زمینهدانسته اند تا جایی که وی را پدر اقتصاد اسلامی دانسته و اعتقاد دارند که گفتمان اقتصاد اسلامی در صدر اسلام مرهون تلاشهای این شهیدبزرگوار در کتاب اقتصادنا می باشد. تا جایی که بعد از گذشت چندین دهه از انتشار این کتاب، مطالب آن هنوز مورد استفاده بسیاری ازاندیشمندان عرصه اقتصاد اسلامی قرار می گیرد.