تحلیل تحولات کالبدی در چارچوب راهبردهای مدیریت گسترش فیزیکی شهر مطالعه موردی: منطقه ۲۲ شهر تهران

رشد شتابان جمعیت و گسترش فیزیکی شهرها، تحولات کالبدی را به فرایندی پیچیده و متاثر از سیاست های زمین تبدیل کرده است. منطقه ۲۲ شهر تهران به عنوان قطب جدید توسعه پایتخت، پویایی های فضایی ویژه ای را تجربه می کند. این پژوهش با هدف تحلیل تحولات کالبدی منطقه ۲۲ در چارچوب راهبردهای مدیریت گسترش فیزیکی شهر انجام شده است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روش کمی است. فضاهای ساخته شده در سه مقطع زمانی ۱۳۸۵، ۱۳۹۵ و ۱۴۰۳ با تفسیر بصری تصاویر ماهواره ای در محیط Google Earth Pro استخراج و سپس با استفاده از مدل هلدرن و متریک های فضایی تحلیل شدند. نتایج مدل هلدرن در دوره نخست (۱۳۸۵–۱۳۹۵) نشان داد رشد جمعیت با سهمی حدود ۱۲۸ درصد، عامل اصلی توسعه کالبدی بوده و سرانه زمین ۲۸ درصد کاهش یافته است. بااین حال، متریک های فضایی افزایش پیچیدگی اشکال و ناپیوستگی پچ ها را نشان داد که بیانگر فقدان هدایت ساختاری توسعه بود. در دوره دوم (۱۳۹۵–۱۴۰۳)، اگرچه مدل هلدرن سهم مثبت ۱۵ درصدی سرانه زمین را نشان داد، اما کاهش شاخص های Shape-MN و ENN-MN بیانگر آن است که توسعه عمدتا از طریق بارگذاری در فضاهای خالی داخلی و با الگوی منظم تر انجام شده است. در بازه ۱۸ ساله (۱۳۸۵–۱۴۰۳)، رشد جمعیت با سهم ۱۱۳ درصد، پیشران اصلی توسعه کالبدی منطقه بوده است. درمجموع، نتایج نشان می دهد ساختار کلان منطقه ۲۲ در مهار پراکنده رویی افقی و حرکت به سوی الگوی رشد هوشمند شهری عملکردی موفق داشته است.

کلیدواژه ها:

رشد فیزیکی شهر ، رشد هوشمند ، سیاست های محدودکننده رشد شهری ، متریک های فضایی ، منطقه ۲۲ شهر تهران