کارآفرین نهادساز در شرایط تحریم؛ واکاوی سیره اقتصادی حضرت خدیجه (س) در بستر جامعه شناسی اقتصادی - اسلامی

مقاله حاضر با هدف پاسخ به شکاف نظری در بین مطالعات اقتصاد اسلامی و جامعه شناسی اقتصادی مدرن به واکاوی سیره اقتصادی حضرت خدیجه (س) می پردازد. پرسش محوری در این پژوهش این است که الگوی کنش اقتصادی ایشان چگونه می تواند مبنایی برای تدوین چارچوبی نوین در جامعه شناسی اقتصادی اسلامی فراهم آورد. با به کارگیری روشی کیفی و رویکردی تلفیقی این پژوهش از تحلیل محتوای جهت دار منابع تاریخی اولیه و استخراج نظام مند مفاهیم قرآنی بهره می گیرد. یافته ها نشان می دهد که سیره اقتصادی حضرت خدیجه (س) را می توان در قالب یک چارچوب سه رکنی تفسیر کرد: (۱) حک شدگی اخلاقی توحیدی که شبکه های اقتصادی را در منظومه ای از فضایل الهی ریشه دار می داند؛ (۲) نهادهای مقاومت ساز که غایت خود را نه در کارایی، محض بلکه در انسجام و تاب آوری جمعی تعریف می کنند؛ و (۳) عاملیت زمینه مند تحول آفرین که توانایی کنشگر در بهره گیری دیالکتیک از ساختار موجود برای دگرگونی آن را نشان می دهد. این سه رکن در تعاملی پویا یک الگوی اقتصاد مقاومتی قرآن بنیان را شکل می دهند که هم از محدودیت های تبیینی پارادایم های سکولار مانند نظریه های گرانووتر، نورث و فریزر فراتر می رود و هم ظرفیت کاربردی برای جوامع معاصر تحت تحریم دارد. همچنین این پژوهش تلاش دارد گامی در جهت صورت بندی چارچوب نظری جامعه شناسی اقتصادی اسلامی به عنوان رهیافتی بومی و میان رشته ای بردارد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد مقاومتی ، جامعه شناسی اقتصادی ، اسلامی ، حک شدگی اخلاقی توحیدی ، حضرت خدیجه(س) ، عاملیت تحول آفرین ، نهادهای مقاومت ساز