مکانیابی بهینه محل دفن پسماند بر اساس دستورالعمل ملی و شرایط بومی: درس هایی از شهر چترود

مدیریت دفن پسماند در مناطق خشک ایران، با توجه به شکنندگی محیط زیست و وابستگی معیشتی غالب جامعه به کشاورزی، نیازمند مکانیابی دقیق و علمی است. سایت دفن کنونی در شهر چترود، به دلیل بیتوجهی به معیارهای محیط زیستی، به کانون آلودگی و برانگیختن تعارضات اجتماعی تبدیل شده است. هدف این مطالعه، ارائه چارچوبی عملیاتی برای مکانیابی بهینه با تفکیک و تلفیق همزمان معیارهای محدودیت (حذف کننده) و تناسب (امتیازدهنده) موجود در دستورالعمل ملی و بر حسب شرایط بومی منطقه است. روش کار، بر تصمیم گیری فضایی چندمعیاره با روی هم گذاری وزنی لایه ها و تحلیل دیدنما برای ارزیابی دیدپذیری، استوار بوده است. نخست پهنه های غیرقابل قبول بر اساس محدودیت های اکولوژیکی- اجتماعی (مانند حریم منابع آب و سکونتگاه ها) حذف و سپس اراضی باقیمانده بر اساس درجه تناسب سایر معیارهای کلیدی، وزندهی و ارزیابی شدند. یافته ها نشان داد که از میان پنج گزینه مکانی نهایی، سایت ۲ به دلیل فاصله ایمن از آبخوان، فاصله مناسب از شهر و کاهش تعارضات اجتماعی آینده (به دلیل همسویی با جهت باد غالب به نفع دور کردن آلودگی هوا از سکونتگاه ها و دیدنمای بسیار محدود به دلیل محصوربودگی توپوگرافیکی)، گزینه بهینه است. مهمترین درس عملیاتی، اجرای برنامه «بستن و احیا» در سایت کنونی و استقرار سایت جدید همراه با سازوکار نظارت جامع و مشارکت اجتماعی پایدار است تا تعارضات آتی مدیریت شود. تفکیک دوگانه محدودیت و تناسب در فرآیند مکانیابی، نه تنها انطباق فنی با دستورالعمل ملی را تضمین می کند، بلکه موفقیت اجرایی و پذیرش محلی پروژه را ممکن می سازد که برای شرایط بومی مناطق خشک کشور قابل تعمیم است.

کلیدواژه ها:

پسماند ، محدودیت ، تناسب ، مکانیابی ، معیارهای محیط زیستی ، تعارضات اجتماعی