بازآفرینی آینده برنامه ریزی شهری در عصر هوش مصنوعی مولد: ارائه چارچوب مفهومی برای هم افزایی انسان–ماشین در طراحی، تصمیم سازی و حکمرانی شهری

هوش مصنوعی مولد (Generative Artificial Intelligence) در سال های اخیر به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های تحول آفرین، ظرفیت های جدیدی را در حوزه برنامه ریزی و طراحی شهری ایجاد کرده است. برخلاف رویکردهای سنتی هوش مصنوعی که عمدتا بر تحلیل، طبقه بندی و پیش بینی داده ها تمرکز داشتند، هوش مصنوعی مولد توانایی تولید محتوای جدید شامل متن، تصویر، سناریوهای توسعه و گزینه های طراحی را فراهم می کند. هدف پژوهش حاضر، بررسی نظام مند مطالعات انجام شده درباره کاربردهای هوش مصنوعی مولد در برنامه ریزی و طراحی شهری، شناسایی فرصت ها و چالش های موجود و ارائه مسیرهای آینده پژوهش است. این مطالعه با استفاده از رویکرد مرور نظام مند انجام شده است. مطالعات منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ در پایگاه های علمی معتبر بررسی و بر اساس معیارهای مشخص انتخاب و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که کاربردهای هوش مصنوعی مولد در شهرسازی عمدتا در حوزه هایی مانند طراحی شهری، تحلیل فضایی، شهرهای هوشمند، دوقلوی دیجیتال شهری، مشارکت شهروندی و پشتیبانی از تصمیم گیری توسعه یافته است. همچنین، مدل های زبانی بزرگ، مدل های انتشار و سامانه های چندوجهی به عنوان مهم ترین فناوری های مورد استفاده شناخته شده اند. با وجود ظرفیت بالای این فناوری برای افزایش سرعت، خلاقیت و کیفیت فرآیندهای برنامه ریزی، چالش هایی مانند سوگیری الگوریتمی، نبود شفافیت، مسائل حریم خصوصی، حکمرانی داده و ضرورت حفظ نقش تصمیم گیری انسانی همچنان پابرجاست. در نهایت، پژوهش حاضر چارچوبی مفهومی برای ادغام مسئولانه هوش مصنوعی مولد در برنامه ریزی شهری ارائه می کند که بر همکاری انسان و ماشین، اصول اخلاقی، توسعه پایدار و عدالت فضایی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، ChatGPT ، برنامه ریزی شهری ، طراحی شهری ، شهر هوشمند ، مرور نظام مند