میراث هنری ابن مقله بیضاوی شیرازی و تکوین هویت هنری تمدن ایرانی اسلامی

سرزمین فارس در گستره تاریخ ایران، همواره یکی از مهم ترین خاستگاه های اندیشه، هنر و فرهنگ بوده است؛ سرزمینی که بسیاری از نام آوران آن، در شکل گیری و بالندگی تاریخ و تمدن ایرانی اسلامی نقشی مهم ایفا کرده اند. ابن مقله بیضاوی شیرازی (۲۷۲–۳۲۸ه ق)، خوشنویس و وزیر نامدار خلافت عباسی، از برجسته ترین چهره های این سنت فرهنگی است. وی با نظام مند ساختن قواعد هندسی خط و تبیین اصول خوشنویسی، نقشی بنیادین در تحول این هنر ایفا کرد. این نوشتار در پی پاسخ به این سوال اصلی است که جایگاه ابن مقله بیضاوی شیرازی در پیوند میان هنر خوشنویسی، هویت ایرانی و شکوفایی تمدن اسلامی در عصر عباسی چیست؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای، ضمن بررسی زندگی، اندیشه و دستاوردهای هنری ابن مقله، جایگاه او را در شکل گیری نظام نوین خوشنویسی و تاثیر آن بر شکوفایی تمدن ایرانی اسلامی واکاوی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که ارزش علمی و هنری ابن مقله در قاعده مند کردن نسبت های هندسی حروف، تدوین اصول زیبایی شناختی و تثبیت مبانی نظری خوشنویسی نهفته است؛ اصولی که زمینه گسترش و ماندگاری اقلام سته (خطوط شش گانه) را در سراسر جهان اسلام فراهم ساخت. بدین سان، میراث ابن مقله تنها به تاریخ خوشنویسی محدود نمی شود، بلکه بخشی ماندگار از هویت هنری و حافظه تمدنی ایران در جهان اسلام به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

ابن مقله بیضاوی شیرازی ، خوشنویسی ، اقلام سته ، عصر عباسی ، تمدن ایرانی اسلامی