خوانش پدیدارشناسانه قالب «سیاه مشق» به عنوان رسانه ای هویتی در آموزش دانشگاهی (مطالعه موردی: کارگاه های خوشنویسی دانشگاه الزهراء)

سیاه مشق در تاریخ خوشنویسی ایران، سنتی ترین قالب برای تمرین و در عین حال مدرن ترین ساختار برای تجرید فرمی و رهایی از قید کلمات است. هدف این پژوهش، خوانش پدیدارشناسانه تجربه زیسته دانشجویان نسل جدید هنر در مواجهه با این قالب سنتی و بررسی چگونگی تبدیل آن به یک رسانه هویتی معاصر است. پژوهش حاضر به روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی انجام شده است. داده های تحقیق به شیوه مشاهده مشارکتی نظام مند در محیط کارگاهی و در جریان برگزاری دروس عملی خوشنویسی ۱ و ۲ در دانشگاه الزهراء گردآوری گردیده است. در این فرآیند، موقعیت تدریس پژوهشگر به عنوان بستر اصلی مستندنگاری رفتار هنری، چالش های فرمی و اظهارات شهودی دانشجویان مورد بهره برداری قرار گرفته است. جامعه نمونه، دانشجویان دختری هستند که برای نخستین بار ساختار صلب قواعد خط را پشت سر گذاشته و به ساحت آزاد سیاه مشق گام نهاده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که سیاه مشق کارگاهی برای دانشجوی معاصر، صرفا یک تمرین فنی برای تقویت دست نیست؛ بلکه به عنوان یک «میانجی فرهنگی» عمل می کند. دانشجویان با تکیه بر مدیریت آنی سواد و بیاض (فضای مثبت و منفی) و بدون تکیه بر پیش طرح، نوعی پدیدار حسی از خوشنویسی سنتی را در قالب شهود فرمی معاصر تجربه می کنند. این فرآیند به آن ها امکان می دهد تا از هندسه سخت گیرانه سنتی عبور کرده و سیاه مشق را به عنوان رسانه ای برای ابراز احساسات معاصر و بازتعریف سیال هویت ایرانی- اسلامی خود به کار گیرند.

کلیدواژه ها:

سیاه مشق ، پدیدارشناسی هنر ، آموزش دانشگاهی ، هویت ایرانی ، شهود فرمی