بررسی سیر تحول غزل از دوره سلجوقی تا عصر صفوی (با تکیه بر سبک عراقی و هندی)

غزل به عنوان یکی از برجسته ترین قالب های شعر غنایی در ادبیات فارسی، از دوره سلجوقی (قرن پنجم و ششم هجری) تا عصر صفوی (قرن دهم تا دوازدهم هجری) دستخوش تحولات بنیادین در سطوح زبانی، بلاغی، موسیقایی و فکری شده است. این پژوهش با بهره گیری از روش سبک شناسی لایه ای و تحلیل تاریخی- تطبیقی، به بررسی سیر تحول غزل با تکیه بر دو سبک محوری عراقی و هندی می پردازد. نتایج تحقیق نشان می دهد که غزل در دوره سلجوقی با ساختاری ساده و زبانی روان آغاز می شود؛ در دوره مغول و ایلخانی تحت تاثیر جریان عرفان و تصوف به اوج شکوفایی خود در سبک عراقی می رسد؛ و در نهایت در عصر صفوی و با مهاجرت شاعران به شبه قاره هند، سبک هندی با ویژگی هایی چون مضمون پردازی باریک اندیشانه، تصویرسازی های پیچیده، و کاربرد گسترده استعاره و کنایه ظهور می کند. این پژوهش ضمن نقد تلقی خطی و تکاملی از تاریخ سبک ها، نشان می دهد که تحول غزل بازتابی از تعاملات فرامنطقه ای، تحولات سیاسی-اجتماعی و تغییر ذائقه مخاطبان بوده است. یافته های این تحقیق می تواند چشم اندازی نو در شناخت مسیر تحول یکی از مهم ترین قالب های شعر فارسی ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

غزل ، سبک عراقی ، سبک هندی ، دوره سلجوقی ، عصر صفوی ، تحول ادبی ، مضمون پردازی