مقایسه اثربخشی بازی درمانی کودک محور و بازی درمانی شناختی- رفتاری بر اضطراب کودکان با تاکید بر سن: یک مرور نظام مند

اضطراب یکی از شایع ترین مشکلات روان شناختی دوران کودکی است. بازی درمانی به عنوان مداخله ای متناسب با سطح تحول کودک در سال های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است. با این حال تفاوت اثربخشی رویکردهای مختلف بازی درمانی بر اساس سن کودک به طور نظام مند بررسی نشده است. هدف این مرور نظام مند مقایسه اثربخشی بازی درمانی کودک محور و بازی درمانی شناختی- رفتاری بر اضطراب کودکان با تاکید بر سن بود. این مطالعه از نوع مرور نظام مند و بر اساس دستورالعمل PRISMA انجام شد. جست وجو در پایگاه های Google, ScienceDirect, Web of Science, Scopus, PubMed, Scholar و SID برای بازه زمانی ژانویه ۲۰۱۰ تا پایان ۲۰۲۵ صورت گرفت. مطالعات آزمایشی و نیمه آزمایشی که اثربخشی بازی درمانی را بر اضطراب کودکان زیر ۱۲ سال بررسی کرده بودند وارد مرور شدند. کیفیت روش شناختی مقالات با چک لیست CONSORT ارزیابی و مطالعات با نمره بالای ۱۵ انتخاب شدند. در نهایت، ۲۶ مطالعه واجد شرایط تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که اغلب مطالعات از طرح های نیمه آزمایشی با پیش آزمون- پس آزمون استفاده کرده بودند و مقیاس اضطراب کودکان اسپنس رایج ترین ابزار سنجش بود. میانگین طول مداخله ۸ جلسه گزارش شد. همچنین بازی درمانی کودک محور در کاهش اضطراب کلی و نشانه های درونی سازی شده در کودکان ۳ تا ۸ سال موثرتر بود، در حالی که بازی درمانی شناختی- رفتاری در کاهش اضطراب های خاص مانند اضطراب اجتماعی و امتحان در کودکان ۹ تا ۱۲ سال اثر بزرگ تری داشت. هر دو رویکرد به طور معنادار اضطراب را کاهش دادند اما الگوی اثربخشی آنها وابسته به سن و نوع اضطراب بود. بر این اساس بازی درمانی مداخله ای موثر برای کاهش اضطراب کودکان است اما انتخاب رویکرد درمانی باید بر اساس سطح تحول شناختی- هیجانی کودک صورت گیرد؛ به گونه ای که بازی درمانی کودک محور برای سنین پایین تر و بازی درمانی شناختی- رفتاری برای سنین بالاتر توصیه می شود. این یافته ها بر ضرورت طراحی مداخلات مبتنی بر ویژگی های رشدی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

بازی درمانی ، اضطراب ، کودکان ، مرور نظام مند ، بازی درمانی کودک محور ، بازی درمانی شناختی - رفتاری