تحلیل راهبردهای تنظیم هیجان و تاب آوری از منظر قرآن کریم رویکردی تلفیقی با روان شناسی مثبت گرا

امروزه انسان با فشارهای روانی هیجانهای منفی و بحرانهای متعدد فردی و اجتماعی روبه رو است و پرسش از چگونگی مدیریت هیجان و افزایش تاب آوری به یکی از مسائل محوری روان شناسی معاصر بدل شده است. در کنار رویکردهای روان شناسی مثبت گرا قرآن کریم به عنوان منبعی غنی راهبردهای متعددی برای تنظیم هیجان و تقویت تاب آوری در برابر مصائب عرضه کرده است. هدف پژوهش حاضر شناسایی و تحلیل راهبردهای قرآنی تنظیم هیجان و تاب آوری و تطبیق آنها با مدل فرایندی تنظیم هیجان گراس و نظریه های نوین تاب آوری در روانشناسی مثبت گرا است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای آیات مرتبط با هیجان، صبر، ابتلا و آرامش در کنار تفاسیر معتبر و پیشینه پژوهشی روان شناسی دین است. یافته ها نشان می دهد قرآن کریم راهبردهایی مانند صبر، توکل، ذکر و یاد خدا، دعا، بازتفسیر شناختی رخدادها، امید به رحمت الهی، معنایابی در رنج و برخورداری از حمایت اجتماعی مومنان را به عنوان سازوکارهای تنظیم هیجان معرفی می کند که با مولفه های مدل گراس، از جمله انتخاب و تعدیل موقعیت، تغییر توجه، ارزیابی مجدد شناختی و تعدیل پاسخ هم پوشانی معناداری دارد. همچنین این راهبردها با مولفه های تاب آوری روان شناختی نظیر معناداری، خود تنظیمی، ارتباط اجتماعی و خوش بینی واقع گرایانه قابل تطبیق اند. نتیجه گیری پژوهش آن است که آموزه های قرآنی نه رقیب بلکه مکمل و در مواردی پیش رو نسبت به یافته های روان شناسی مثبت گرا هستند و می توانند مبنای طراحی مداخلات معنویت محور برای ارتقای تاب آوری و تنظیم هیجان در جوامع دین مدار قرار گیرند. بر این اساس پیشنهاد می شود پروتکل های مشاوره ای و آموزشی مبتنی بر تلفیق این دو حوزه طراحی و اثر بخشی آنها به صورت تجربی بررسی شود.

کلیدواژه ها:

تنظیم ، هیجان ، تاب آوری ، قرآن ، کریم ، صبر ، توکل ، روانشناسی مثبت گرا ، ذکر ، معنایابی