انتفاع از منابع شهری در راستای تحقق درآمدهای پایدار؛ ظرفیت ها و چالش ها در منابع حقوق موضوعه ایران

تامین منابع مالی پایدار یکی از مهم ترین الزامات استمرار و ارتقای خدمات عمومی شهری است. شهرداری ها برای انجام وظایف گسترده خود از مدیریت و نگهداری زیرساخت های شهری گرفته تا حمل ونقل عمومی، مدیریت پسماند، توسعه فضاهای عمومی و ارائه خدمات فرهنگی و اجتماعی نیازمند منابع درآمدی مستمر و قابل پیش بینی هستند. با وجود این، ساختار درآمدی شهرداری ها در ایران در بخش هایی همچنان با وابستگی به منابع ناپایدار به ویژه درآمدهای مرتبط با ساخت وساز، تراکم و تغییر کاربری مواجه است. استمرار چنین وضعیتی علاوه بر ایجاد آسیب پذیری مالی، می تواند شهرداری را از برنامه ریزی بلندمدت و مبتنی بر اصول توسعه پایدار دور کند. در این میان منابع و دارایی های شهری ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد درآمدهای مستمر دارند. املاک و اراضی، ساختمان ها و مجموعه های شهری، پارکینگ ها، فضاهای تبلیغاتی، زیرساخت ها، حقوق بهره برداری و برخی خدمات شهری، در صورت برخورداری از مبنای قانونی و مدیریت صحیح می توانند بدون آنکه اصل سرمایه عمومی از بین برود، منشا درآمد شوند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که منابع حقوق موضوعه ایران تا چه اندازه ظرفیت بهره گیری اقتصادی از منابع شهری را در راستای تحقق درآمدهای پایدار فراهم کرده و چه چالش هایی در این زمینه وجود دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر کتاب «درآمدهای پایدار شهرداری: تحلیل حقوقی و الزامات اجرایی» به عنوان منبع اصلی و نیز قوانین و منابع حقوقی مرتبط انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در حقوق ایران ظرفیت هایی مانند اخذ عوارض و بهای خدمات، بهره برداری از دارایی ها، اجاره و واگذاری منافع، مشارکت عمومی-خصوصی و بهره گیری اقتصادی از برخی فضاها و زیرساخت های شهری وجود دارد. با این حال، ابهام در حدود صلاحیت ها، پراکندگی مقررات، ضعف نظام مدیریت دارایی، مشکلات ارزش گذاری، تشریفات واگذاری، ضعف شفافیت و نظارت و احتمال تعارض منافع، از مهم ترین موانع استفاده موثر از این ظرفیت ها به شمار می روند. بر این اساس، تحقق درآمد پایدار از منابع شهری مستلزم حرکت از نگاه کوتاه مدت درآمدی به سمت مدیریت دارایی محور، شفاف، رقابتی و مبتنی بر حفظ منافع عمومی است.

کلیدواژه ها:

شهرداری ، درآمد پایدار ، منابع شهری ، دارایی شهری ، انتفاع ، حقوق موضوعه ایران ، مشارکت عمومی - خصوصی ، بهای خدمات ، مدیریت دارایی