کیفیت روابط اجتماعی و خطر خودکشی در بزرگسالان: مرور نظام مند بر نقش تعدیل کننده جنسیت، وضعیت تاهل و حمایت ادراک شده

خودکشی یکی از مهمترین چالشهای سلامت عمومی در سطح جهانی است و شناسایی عوامل محافظتی و خطرآفرین آن از اولویتهای پژوهشی محسوب می شود. کیفیت روابط اجتماعی به عنوان یکی از مهمترین عوامل موثر بر رفتارهای خودکشی شناخته شده است اما نقش تعدیل کننده متغیرهایی مانند جنسیت، وضعیت تاهل و حمایت ادراک شده در این رابطه نیازمند بررسی نظام مند است. هدف این مطالعه، مرور نظام مند پژوهش های ده سال اخیر در ایران و جهان درباره نقش کیفیت روابط اجتماعی در خطر خودکشی بزرگسالان با تاکید بر نقش تعدیل کننده جنسیت، وضعیت تاهل و حمایت ادراک شده است. این مطالعه یک مرور نظام مند اساس دستورالعمل PRISMA است. جستجوی نظام مند در پایگاه های داده SID، Scopus، Web of Science، PubMed، Magiran با استفاده از کلیدواژه های مرتبط با روابط اجتماعی، حمایت اجتماعی، خودکشی، جنسیت، وضعیت تاهل و بزرگسالان انجام شد. مطالعات مشاهده ای (مقطعی، مورد شاهدی و کوهورت) که در ده سال اخیر (۲۰۱۴-۲۰۲۴) منتشر شده و به بررسی رابطه بین کیفیت روابط اجتماعی و رفتارهای خودکشی در جمعیت بزرگسال (۱۸ تا ۶۰ سال) پرداخته بودند وارد مطالعه شدند. کیفیت مقالات با استفاده از چک لیست STROBE ارزیابی گردید. از مجموع ۲۱۰۰۴ مطالعه شناسایی شده در جستجوی اولیه، ۱۱۹ مطالعه معیارهای ورود را داشتند. یافته های حاصل از متاآنالیز مطالعات نشان داد که حمایت اجتماعی بالا به طور معناداری با کاهش خطر افکار خودکشی (نسبت شانس: ۰.۷۹، فاصله اطمینان ۹۵%: ۰.۷۶-۰.۸۲)، برنامه ریزی برای خودکشی (نسبت شانس: ۰.۸۶، فاصله اطمینان ۹۵%: ۰.۷۹-۰.۹۵)، اقدام به خودکشی (نسبت شانس: ۰.۹۶، فاصله اطمینان ۹۵%: ۰.۹۴-۰.۹۸) و مرگ ناشی از خودکشی (نسبت شانس: ۰.۸۵، فاصله اطمینان ۹۵%: ۰.۷۵-۰.۹۶) همراه است. وضعیت تاهل به عنوان یک عامل تعدیل کننده قوی عمل می کند؛ افراد هرگز ازدواج کرده، مطلقه، جدا و بیوه نشده در مقایسه با افراد متاهل خطر خودکشی بالاتری دارند. این الگو در مردان و زنان متفاوت است و در مردان به ویژه در گروه های سنی ۲۰ تا ۴۹ سال خطر بیشتری مشاهده می شود. حمایت ادراک شده نیز اثر تعدیل کننده معناداری دارد به گونه ای که در افراد با حمایت اجتماعی پایین، تاثیر منفی روابط بی کیفیت بر خطر خودکشی تشدید می شود. در مطالعات ایرانی، الگوهای مشابهی با تاکید بر نقش حمایت خانواده و مذهب مشاهده شد. کیفیت روابط اجتماعی یک عامل محافظتی قوی در برابر رفتارهای خودکشی است و جنسیت، وضعیت تاهل و حمایت ادراک شده نقش تعدیل کننده مهمی در این رابطه ایفا می کنند. مداخلات پیشگیرانه باید با رویکرد جنسیت محور و با تقویت حمایت اجتماعی در گروه های پرخطر (به ویژه افراد مجرد، مطلقه و بیوه) طراحی شوند. انجام مطالعات مداخله ای با کیفیت بالا برای بررسی اثر بخشی مداخلات مبتنی بر ارتقاء حمایت اجتماعی ضروری است.

کلیدواژه ها:

خودکشی ، روابط اجتماعی ، حمایت اجتماعی ، مرور نظام مند