مسئولیت مدنی توسعه دهندگان هوش مصنوعی مولد در قبال نقض حقوق مولف (با نگاهی به نظام های حقوقی آمریکا و اتحادیه اروپا)

این پژوهش به بررسی مسئولیت مدنی توسعه دهندگان هوش مصنوعی مولد در قبال نقض حقوق مولف می پردازد. با توجه به قابلیت این سامانه ها در تولید محتوای متنی، تصویری و صوتی که غالبا بر پایه ی حجم عظیمی از داده های دارای حق مولف آموزش دیده اند، پرسش بنیادین این است که در صورت مشابهت یا اقتباس غیرمجاز خروجی این سامانه ها از آثار موجود، مسئولیت حقوقی متوجه چه کسی خواهد بود. مقاله با اتکا به روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و با مطالعه تطبیقی نظام های حقوقی آمریکا و اتحادیه اروپا به تحلیل مبانی انتساب مسئولیت به توسعه دهندگان هوش مصنوعی مولد می پردازد. در نظام آمریکا مفاهیمی چون استفاده منصفانه (fair use) و نقض ثانوی (secondary infringement) مورد بررسی قرار گرفته و در اتحادیه اروپا رویکرد تنظیم گرایانه مبتنی بر شفافیت داده ها، ارزیابی ریسک و تکالیف پیشگیرانه تحلیل می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که مسئولیت در این حوزه صرفا بر پایه ی قواعد سنتی تقصیر و سببیت قابل احراز نیست و نیازمند بازتعریف این مفاهیم با در نظر گرفتن پیچیدگی های فنی و زنجیره ی ارزش هوش مصنوعی مولد است. همچنین، تاکید بر ضرورت شفافیت در داده های آموزشی، لزوم رعایت استانداردهای بالای مراقبت فنی و حقوقی از سوی توسعه دهندگان، و نقش مکمل تنظیم گری پیشگیرانه در کنار مسئولیت مدنی از نتایج اصلی این تحقیق محسوب می شوند. در نهایت، مقاله پیشنهاداتی برای سیاست گذاری حقوقی و توسعه قواعد مسئولیت در حقوق ایران با الهام از تجارب تطبیقی ارائه می دهد تا ضمن حمایت از حقوق مولفان مانع نوآوری فناورانه نشود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مولد ، مسئولیت مدنی ، حقوق مولف ، نقض حق تکثیر ، استفاده منصفانه ، اتحادیه اروپا ، نظام حقوقی آمریکا