چالش های حقوقی اعتیاد زوج به فضای مجازی با تاکید بر قاعده ی عسر و حرج

اعتیاد زوج به فضای مجازی به عنوان یکی از پدیده های نوظهور در عرصه فناوری های ارتباطی، چالش های حقوقی عمیقی را در نهاد خانواده پدید آورده است. این پژوهش با هدف واکاوی امکان تسری قاعده نفی عسر و حرج به این مصداق نوپدید و شناسایی چالش های حقوقی اثباتی و تقنینی مرتبط با آن انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و از نوع کتابخانه ای است که در آن با بررسی مبانی فقهی و حقوقی قاعده نفی عسر و حرج، تحلیل تعهدات زوجین در نظام حقوقی ایران و مطالعه تطبیقی اعتیاد مادی و رفتاری به این پرسش اصلی پاسخ داده می شود که آیا اعتیاد زوج به فضای مجازی می تواند مصداقی از عسر و حرج موضوع ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی محسوب گردد. یافته های پژوهش نشان می دهد که از منظر مبانی فقهی (همچون تنقیح و قاعده المشقه تجلب التیسیر) و حقوقی تمثیلی بودن مصادیق تبصره ماده (۱۱۳۰) اعتیاد به فضای مجازی در صورتی که موجب اختلال در اساس زندگی خانوادگی و مشقت غیر قابل تحمل برای زوجه گردد، می تواند ذیل مفهوم عسر و حرج قرار گیرد. با این حال نظام تقنینی و قضایی ایران با خلاهای متعددی از جمله فقدان نص صریح قانونی، نبود رویه قضایی منسجم، دشواری اثبات آسیب های غیرملموس روانی و نارسایی دستورالعمل های اجرایی در پذیرش ادله نوین الکترونیکی و روان شناختی مواجه است. در پایان راهکارهایی در سطح تقنینی (اصلاح تبصره ماده ۱۱۳۰) قضایی، اجرایی (تدوین دستورالعمل های اثباتی و توسعه نظام کارشناسی تخصصی و آموزشی)، فرهنگی (ارتقای سواد رسانه ای و آموزش قضات) ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

اعتیاد به فضای مجازی ، عسر و حرج ، طلاق قضایی ، حقوق خانواده ، ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی ، مناط سه تعهدات زوجین