مسئولیت مدنی والدین در اجبار کودک به تولید محتوا با تاکید بر فضای مجازی

پدیده «کودک بلاگری» و بهره کشی اقتصادی والدین از کودکان در فضای مجازی به عنوان یکی از چالش های نوظهور حقوقی، اگرچه در بستر پلتفرم های دیجیتال قابلیت درآمدزایی کلان دارد اما کودکان را در معرض آسیب های روانی پایدار، نقض سیستماتیک حریم خصوصی، تحمیل هویت دیجیتال ناخواسته و محرومیت از حقوق بنیادین قرار می دهد. این پدیده که ذیل مفهوم گسترده تر کار کودک در عصر دیجیتال قابل طبقه بندی است، ابعاد تازه ای از استثمار را نمایان ساخته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی با تکیه بر منابع کتابخانه ای و اسناد بین المللی به تبیین مبانی، ارکان و حدود مسئولیت مدنی والدین در قبال اجبار کودک به تولید محتوا در فضای مجازی پرداخته است. نتایج حاکی از این است که نظام حقوقی ایران، علیرغم برخورداری از ظرفیت های فقهی (قواعد لاضرر، اتلاف و تسبیب) و قوانین موضوعه (قانون مسئولیت مدنی و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ۱۳۹۹) با خلاهای سه گانه قانونی، قضایی و نهادی مواجه است. مهمترین این خلاها عبارتند از فقدان تعریف قانونی از بهره کشی دیجیتال، نبود رویه قضایی مدون برای احراز رابطه سببیت و تقویم خسارت های معنوی دیجیتال، و عدم وجود سازوکاری برای صیانت از درآمدهای کودک. همچنین این پژوهش موید آن است که مسئولیت مدنی والدین در این زمینه بر مبنای نظریه تقصیر و سوء استفاده از حق ولایت قابل تحقق بوده و مصلحت عالیه کودک به عنوان معیار تحدید این مسئولیت عمل می کند. پژوهش حاضر با ارائه راهکارهایی در سطوح قانونی، قضایی، آموزشی و پیشگیرانه از جمله تصویب قانون جامع حمایت از کودکان در برابر بهره کشی دیجیتال، ایجاد نظام قیمومت مالی تحت نظارت دادگاه، اجباری سازی آموزش سواد دیجیتال برای والدین، گامی در جهت پر کردن این خلاها برداشته است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، والدین ، اجبار کودک به تولید محتوا ، کودک بلاگری دیجیتال ، بهره کشی اقتصادی ، حریم خصوصی آنلاین کودک