مطالعه روند توسعه نرم افزارهای کتابخانه ای از نظام یکپارچه کتابخانه ای به پلتفرم خدمات کتابخانه ای

کتابخانه ها همواره متناسب با تغییرات نیازهای اطلاعاتی کاربران، منابع، امکانات و خدمات خود را توسعه داده اند و نرم افزارهای کتابخانه ای نیز به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای این تحول، نقشی اساسی در تکامل خدمات کتابخانه ای ایفا کرده اند. پژوهش حاضر باهدف بررسی سیر تحول و تکامل نرم افزارهای کتابخانه ای و تبیین چشم انداز آینده آن ها انجام شد. این پژوهش با رویکرد تاریخی و به روش مرور روایتی و شواهد پژوهشی انجام شد و مطالعات داخلی و خارجی منتشرشده از دهه ۱۹۵۰ میلادی تاکنون موردبررسی و تحلیل قرار گرفتند. همچنین نمونه های شاخص نرم افزارهای کتابخانه ای به منظور تبیین روند تحول و ویژگی های آن ها مطالعه شدند. یافته ها نشان دادند که نرم افزارهای کتابخانه ای از سامانه های اولیه خودکارسازی و مدیریت داده های کتاب شناختی به سامانه های یکپارچه، نرم افزارهای مبتنی بر وب و سامانه های تعاملی تکامل یافته اند و در نسل جدید به سمت پلتفرم های خدمات کتابخانه ای با قابلیت ارتباط و تعامل میان ذی نفعان مختلف حرکت کرده اند. همچنین بررسی نرم افزارهای نسل جدید ازجمله دبلیو. ام. اس، آلما، فولیو، بلوکلاود، سییرا، اوپن اسکایس و فولت، ویژگی ها و ظرفیت های این رویکرد نوین را آشکار ساخت. نتایج این پژوهش نشان داد که شناخت روند تاریخی تحول نرم افزارهای کتابخانه ای می تواند در سیاست گذاری و برنامه ریزی آینده کتابخانه ها موثر باشد و توسعه نسل جدید خدمات کتابخانه ای بر پایه فناوری های پلتفرمی و ویژگی هایی همچون قابلیت سازگاری، پیچیدگی، آزمایش پذیری، مشاهده پذیری و مزیت نسبی شکل خواهد گرفت. بر این اساس، پیشنهاد می شود شرکت های توسعه دهنده نرم افزارهای کتابخانه ای در ایران، قابلیت های محصولات خود را با ویژگی های نرم افزارهای نسل جدید تطبیق داده و مسیر تحول خدمات کتابخانه ای را با مشارکت ذی نفعان مختلف دنبال کنند.

کلیدواژه ها:

سیر تحول نرم افزارهای کتابخانه ای ، سامانه یکپارچه کتابخانه ، پلتفرم خدمات کتابخانه ای ، فناوری پلتفرمی ، اتوماسیون کتابخانه ، تحول دیجیتال ، فناوری اطلاعات در کتابخانه ها