تار و پود های راوی، قصص قرآنی بر قالیچه های روایی دوره قاجار

قالی و قالیچه از مهم ترین صنایع دستی کهن ایران به شمار می روند که با نقوش متنوع و بی نظیر حاصل طبع خوش ذوق ایرانیان و آشنایی آن ها با ادبیات و داستان های مختلف آراسته گردیده اند. شکوفایی هنرهای تصویری از دوره صفویه آغاز و در دوره قاجار، بر آثار بسیاری همچون کتاب ها، کاشی ها، نقاشی های دیواری، پارچه های قلمکار و قالی و قالیچه ها نمایان شد و به اوج خود رسید؛ اما نفوذ تصویر بر فرش، به عنوان وسیله مورداستفاده روزمره و مفرش، کند تر از سایر آثار هنری اتفاق افتاد. شروع روابط با غرب و اقتباس تصاویرغربی، صنعت چاپ و عکاسی بر آثار هنری ایران تاثیر چشمگیری گذاشت. گروهی از این آثار، قالیچه های روایی-مذهبی هستند که زیرگروهی از قالیچه های تصویری به شمارمی روند. این گروه، خود به دسته های مختلفی قابل تقسیم است و هر دسته به روایت یک یا چند داستان برگرفته از قصص قرآنی می پردازد. در این پژوهش، با هدف شناسایی، گونه شناسی و تحلیل قالیچه های روایی مذهبی با مضمون قصص قرآنی، تلاش شد تا بدین پرسش ها پاسخ داده شود؛ بیشتر، کدام قصص قرانی و مربوط به کدام پیامبران به تصویر کشیده شده است و عمده مراکز بافت این قالیچه ها، کدام مراکز بوده است؟ این پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی صورت گرفته است و جامعه آماری شامل ۳۰عدد قالیچه روایی با موضوع قصص قرآنی است که همگی متعلق به دوره قاجار می باشد. گردآوری اطلاعات به روش یافته اندوزی ازطریق مطالعات کتابخانه ای و میدانی، با مراجعه به سایت های معتبر موزه ها و حراجی ها به صورت انتخاب هدفمند صورت گرفته است و یافته ها حاکی از آن است که  قصص قرآنی نقش شده بر این قالیچه ها، داستان هایی است که مورد تایید هر سه دین بزرگ جهان، یعنی اسلام، مسیحیت و یهودیت می باشند که معروف ترین آن ها روایات مربوط به حضرت ابراهیم و اسماعیل؟ع؟، حضرت مریم؟س؟ و حضرت عیسی؟ع؟، حضرت سلیمان؟ع؟، و حضرت یوسف؟ع؟ می باشد. همچنین دو شهر کرمان و کاشان درمیان دیگر مراکز، بیشترین تولیدات قالیچه های تصویری با موضوعیت قصص قرآنی را داشته و بدین ترتیب از مراکز مهم قالیچه بافی تصویری-مذهبی دوره قاجار به شمارمی آیند.

کلیدواژه ها:

Religious Rug ، Qajar Period ، Pictorial Rug ، Narrative Rug ، Quranic Stories. ، قالیچه مذهبی ، دوره قاجار ، قالیچه تصویری ، قالیچه روایی ، قصص قرآنی.