روش تفسیر آیات متشابه در روایات اهل بیت (ع)

آیات متشابه قرآن کریم همواره از مهم ترین چالش های تفسیری و کلامی در اندیشه اسلامی به شمار آمده اند؛ زیرا برداشت نادرست از این آیات می تواند به شکل گیری انحرافات اعتقادی همچون تشبیه، تجسیم، جبرگرایی و تفویض بینجامد. در این میان، روایات اهل بیت (ع) به عنوان میراث اصیل تفسیری، نقش بنیادینی در تبیین صحیح متشابهات و رفع تعارضات ظاهری آیات ایفا می کنند. هدف این پژوهش، استخراج و تبیین نظام روش شناختی اهل بیت (ع) در مواجهه با آیات متشابه و تحلیل سازوکارهای تفسیری ایشان در نقد برداشت های نادرست و ارائه فهم صحیح از این آیات است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع تفسیری و حدیثی شیعه انجام شده است. داده های پژوهش با روش تحلیل محتوا بررسی شده اند. یافته های تحقیق نشان می دهد که روش تفسیری اهل بیت (ع) در مواجهه با متشابهات، دارای ساختاری منسجم و مبتنی بر دو روی کرد «سلبی» و «ایجابی» است. در روی کرد سلبی، امامان (ع) به نقد دیدگاه های مبتنی بر تشبیه، تجسیم و جبر پرداخته اند و در روی کرد ایجابی، با بهره گیری از اصولی همچون ارجاع متشابهات به محکمات، کاربست قواعد عقلی و تحلیل ادبی و سیاقی آیات، راهکارهای فهم صحیح متشابهات را ارائه کرده اند. نتیجه پژوهش نشان می دهد که الگوی تفسیری اهل بیت (ع) افزون بر حل تعارضات ظاهری آیات، معیاری کارآمد برای تشخیص تفسیر معتبر از تاویل های نادرست فراهم می سازد و ظرفیت پاسخ گویی به چالش های تفسیری و کلامی معاصر را نیز دارا است.

کلیدواژه ها:

روش تفسیر ، آیات متشابه ، روایات اهل بیت (ع) ، تنزیه الهی ، تفسیر روایی