ارائه چارچوب حسابرسی هوشمند: تبیین نقش فناوری های دیجیتال (هوش مصنوعی و بلاکچین) در ارتقای کیفیت حسابرسی

هدف پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوب حسابرسی هوشمند و تبیین نقش فناوری های دیجیتال هوش مصنوعی و بلاکچین در ارتقای کیفیت حسابرسی و شفافیت گزارشگری مالی انجام شده است. مدل های سنتی حسابرسی با محدودیت هایی نظیر ماهیت پس نگر، نمونه گیری محدود و ناتوانی در کشف تقلب های پیچیده مواجه هستند و فناوری های نوین دیجیتال ظرفیت بی نظیری برای مقابله با این موانع فراهم آورده اند. روش شناسی این پژوهش از نظر هدف توسعه ای کاربردی و از نظر ماهیت داده ها در زمره پژوهش های کیفی با رویکرد اکتشافی قرار می گیرد. جامعه آماری شامل خبرگان حرفه حسابرسی و فناوری اطلاعات بود که با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی، ۱۷ نفر از آنها برای مصاحبه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه نیمه ساختار یافته بود و داده های حاصل با استفاده از روش تحلیل مضمون و با کمک نرم افزار MAXQDA تحلیل گردید. یافته ها تحلیل یافته ها منجر به شناسایی ۳ مضمون فراگیر، ۸ مضمون سازمان دهنده و ۳۶ مضمون پایه شد. مضمون فراگیر اول زیرساخت های فناورانه حسابرسی هوشمند شامل دو مضمون سازمان دهنده زیرساخت بلاکچین و اعتماد دیجیتال با مضامین پایه تغییرناپذیری سوابق، شفافیت تراکنش ها، قراردادهای هوشمند و رهگیری کامل دارایی ها و موتور تحلیل هوش مصنوعی با مضامین پایه یادگیری ماشین، شبکه های عصبی، کشف ناهنجاری و تحلیل پیش بینی بود. مضمون فراگیر دوم فرآیندها و کارکردهای حسابرسی هوشمند شامل سه مضمون سازمان دهنده حسابرسی مستمر و بلادرنگ، ارزیابی ریسک و کشف ناهنجاری و قضاوت حرفه ای و تصمیم گیری ترکیبی مدل انسان-ماشین بود. مضمون فراگیر سوم الزامات نهادی و چالش های پیاده سازی شامل سه مضمون سازمان دهنده الزامات استانداردسازی و حاکمیت داده، چالش های حقوقی و اخلاقی، مسئولیت پذیری الگوریتمی، شفافیت الگوریتم ها، حریم خصوصی و موانع پیاده سازی در ایران شامل کمبود زیرساخت ها، شکاف دیجیتال و نبود نیروی متخصص بود. نتیجه گیری: چارچوب نهایی حسابرسی هوشمند شامل سه لایه اصلی زیرساخت بلاکچین و داده، تحلیل هوش مصنوعی و فرآیندها و حکمرانی الزامات نهادی و پیامدها است. یافته ها نشان می دهد که بلاکچین با ایجاد دفتر کل توزیع شده و تغییرناپذیر، شفافیت را از یک ویژگی افزوده به ماهیتی ذاتی در گزارشگری مالی تبدیل می کند. هوش مصنوعی نیز با قابلیت تحلیل پیش بینانه و کشف ناهنجاری ها پارادایم نظارتی را از حسابرسی دوره ای به سمت نظارت پیشگیرانه و بلادرنگ سوق می دهد. مدل ترکیبی انسان-ماشین ضمن بهره گیری از سرعت و دقت فناوری، پاسخگویی و قضاوت حرفه ای را حفظ می کند. پیاده سازی موفق این چارچوب مستلزم توجه همزمان به ابعاد فناورانه، فرآیندی و نهادی و نیز تدوین استانداردهای بومی، چارچوب های اخلاقی و مسئولیت پذیری الگوریتمی متناسب با شرایط ایران است.

کلیدواژه ها:

حسابرسی هوشمند ، بلاکچین ، هوش مصنوعی ، کیفیت حسابرسی ، شفافیت گزارشگری مالی ، تحلیل مضمون