شهروندی شرکتی: رویکردی نوین برای تبیین جایگاه واقعی اجتماعی شرکت ها

در دهه های اخیر تشدید هم زمان چالش های زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی جایگاه شرکت ها را از یک بنگاه صرفا سودآور به یک بازیگر نهادین در متن جامعه ارتقا داده است؛ با این حال، رویکردهای متعارف مسئولیت پذیری اجتماعی شرکتی و گزارشگری مالی و غیرمالی، عمدتا بر بعد پاسخگویی شرکت ها متمرکز بوده و در تبیین «جایگاه واقعی اجتماعی شرکت در مقام یک کنشگر برخوردار از حقوق و تعهدات متقابل»، ناکافی به نظر می رسند. هدف این مقاله معرفی و تبیین «شهروندی شرکتی» به عنوان رویکردی نوین و فرارونده از مسئولیت اجتماعی است که در آن شرکت به مثابه «شهروند سازمانی» در شبکه ای از روابط، حقوقی، نهادی و اجتماعی همزمان متعهد به ایفای مسئولیت های اقتصادی، قانونی، اخلاقی و اجتماعی در برابر ذینفعان بوده و در عین حال، محق به مطالبه حمایت ها، ثبات نهادی، فرصت های منصفانه و شناسایی هویت و مشروعیت خود از سوی حکومت است. این مقاله با اتکا بر ادبیات میان رشته ای مدیریت، حسابداری، جامعه شناسی و نظریه ذینفعان تمایزهای مفهومی شهروندی شرکتی با مسئولیت اجتماعی و گزارشگری پایداری را تبیین کرده و نشان می دهد که چگونه گذار از نگاه یک سویه شرکت مسئول به نگاه متوازن «شرکت مسئول و ذی حق»، می تواند به فهم دقیق تری از رابطه شرکت و جامعه به ویژه در محیط های در حال توسعه ای مانند ایران، منجر شود. یافته تحلیلی مقاله حکایت از آن دارد که مفهوم نوین شهروندی شرکتی، ظرفیت آن را دارد که به عنوان چارچوبی تفسیری برای بازخوانی نقش شرکت ها در ساختار اجتماعی، بازتعریف انتظارات متقابل میان شرکت ها و ذینفعان و فراهم سازی زمینه ارتقای اعتماد، کاهش تعارضات و تقویت حرکت به سوی توسعه پایدار مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

شهروندی شرکتی ، مسئولیت پذیری اجتماعی شرکت ها ، پایداری ، توسعه پایدار