مدل سازی ساختاری تفسیری پیشران های تحول دیجیتال در مدیریت اراضی ملی ایران

در ایران نیز طی سال های اخیر اقداماتی نظیر توسعه سامانه حدنگار کاداستر، ثبت الکترونیکی اسناد، گسترش خدمات دولت هوشمند و دیجیتالی سازی بخشی از فرآیندهای مدیریت اراضی انجام شده است. با این حال پراکندگی پایگاه های اطلاعاتی، ضعف تعامل میان سازمان های متولی، نبود استانداردهای یکپارچه تبادل داده، محدودیت زیرساخت های فناورانه، پیچیدگی های حقوقی و تعدد قوانین و مقررات، همچنان از مهمترین موانع تحقق تحول دیجیتال در مدیریت اراضی ملی به شمار می روند (عابدی جزی، ۱۴۰۴؛ بینشیان، ۱۴۰۴؛ مهری، ۱۴۰۴). از سوی دیگر افزایش دعاوی حقوقی تصرفات غیرقانونی، تغییرات غیرمجاز کاربری و تعارض میان دستگاه های اجرایی، ضرورت حرکت به سوی نظام های هوشمند یکپارچه و مبتنی بر داده را بیش از پیش آشکار ساخته است (امام وردی، ۱۴۰۴؛ چوگانی، ۱۴۰۴؛ خلیقی، ۱۴۰۴). بررسی پیشینه پژوهش نشان می دهد که مطالعات داخلی عمدتا بر ابعاد حقوقی، ثبتی، قضایی یا تغییر کاربری اراضی ملی متمرکز بوده اند و کمتر به ابعاد مدیریتی، فناورانه و تحول دیجیتال در مدیریت اراضی پرداخته اند. از سوی دیگر، اگرچه پژوهش های خارجی به موضوعاتی نظیر تحول دیجیتال مدیریت اراضی، کاداستر هوشمند، حکمرانی داده، محور تعامل پذیری سامانه های مدیریت زمین و استقرار نظام های الکترونیکی مدیریت اراضی توجه داشته اند، اما پژوهش های اندکی روابط ساختاری میان پیشران های تحول دیجیتال را تحلیل و اولویت بندی کرده اند و تاکنون مطالعه ای که این پیشران ها را در بستر مدیریت اراضی ملی ایران با استفاده از مدل سازی ساختاری تفسیری بررسی کند مشاهده نشده است (بنت و همکاران ۲۰۲۲؛ ون دن برگ و همکاران ۲۰۲۲؛ ادریس و حمزه ۲۰۲۶؛ سرینیواسان و همکاران ۲۰۲۶). با توجه به اهمیت تحول دیجیتال در ارتقای کارآمدی نظام مدیریت اراضی و نیز خلا موجود در ادبیات پژوهش، شناسایی و تحلیل پیشران های موثر بر این تحول ضرورتی اجتناب ناپذیر است. مدل سازی ساختاری تفسیری (ISM) به عنوان یکی از روش های معتبر تحلیل ساختاری، امکان شناسایی، سطح بندی و تبیین روابط متقابل میان عوامل اثرگذار را فراهم می آورد و از این طریق زمینه تدوین نقشه راه تحول دیجیتال و تعیین اولویت های اجرایی را مهیا می سازد. از این رو پژوهش حاضر با هدف مدل سازی ساختاری تفسیری پیشران های تحول دیجیتال در مدیریت اراضی ملی ایران انجام شده است تا ضمن شناسایی پیشران های کلیدی، روابط ساختاری میان آن ها را تبیین کرده و چارچوبی علمی برای سیاست گذاری، برنامه ریزی و تصمیم گیری مدیران و متولیان مدیریت اراضی ملی کشور ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

تحول دیجیتال ، مدیریت اراضی ، مدل سازی ساختاری تفسیری ، کاداستر ، حکمرانی داده