بازخوانی زندان از منظر معماری اصلاح محور (تلفیق نظریه قدرت فوکو و تحلیل تجربه زیسته زندانیان)

زندان به عنوان یکی از نهادهای محوری نظم مدرن، همواره محل تلاقی قدرت، فضا و سوژه انسانی بوده است. رویکردهای کلاسیک به طراحی زندان عمدتا بر کنترل، انضباط و نظارت متمرکز بوده اند و کمتر به ظرفیت های اصلاحی و بازپرورانه فضا توجه داشته اند. این پژوهش با هدف بازخوانی نقش معماری در گذار از زندان کنترل محور به زندان اصلاح محور انجام شده است. روش تحقیق کیفی و تفسیری بوده و بر تلفیق تحلیل نظری اندیشه میشل فوکو با مطالعه نمونه های موردی زندان های معاصر و مصاحبه های نیمه ساخت یافته با متخصصان و افراد دارای تجربه زندان استوار است. یافته ها نشان می دهد که فقدان حریم خصوصی، ازدحام فضایی، نظارت تنش زا و ساختار صلب کالبدی از مهم ترین عوامل تضعیف کننده اصلاح رفتاری هستند، در حالی که انعطاف پذیری فضایی، امکان شخصی سازی محدود، طیف فضاهای خلوت تا جمعی و حضور طبیعت می توانند نقش درمانی و تنظیم کننده رفتار ایفا کنند. بر اساس این نتایج، مدلی مفهومی برای طراحی زندان اصلاح محور ارائه می شود که بر سه محور قدرت بازسازنده، انعطاف پذیری فضایی و تعامل با بستر طبیعی و اجتماعی استوار است.

کلیدواژه ها:

زندان اصلاح محور ، معماری انعطاف پذیر ، قدرت و فضا ، فوکو ، بازپروری ، تجربه زیسته