جامعیت و عدالت محوری در شریعت اسلامی؛ بازخوانی مبانی نظری تمدن نوین اسلامی

پژوهش حاضر با تمرکز بر دو ویژگی بنیادین «جامعیت» و «عدالت جویی» در شریعت اسلامی، می کوشد نشان دهد این دو اصل چگونه در چارچوب مبانی اساسی اسلام یعنی توحید، نبوت و معاد معنا پیدا می کنند و به عنوان پشتوانه ای نظری و عملی برای سامان دهی حیات فردی و اجتماعی انسان عمل می نمایند. در این مطالعه، با اتکا به منابع معتبر اسلامی از جمله آیات قرآن و روایات پیامبر اکرم(ص) و نیز بهره گیری از دیدگاه های علما و نگاه های برخی متفکران مسلمان و غیرمسلمان، تلاش شده است تصویری روشن از نقش اسلام به عنوان کامل ترین دین الهی در پاسخ گویی به نیازهای متنوع مادی، معنوی، اخلاقی و اجتماعی بشر در همه زمان ها و جوامع ارائه گردد. یافته ها بیانگر آن است که غنای نظری شریعت و قابلیت سازگاری آن با اقتضائات زمان و مکان، از شریعت اسلامی نظامی پویا و راهگشا ساخته است؛ نظامی که نه تنها امکان ایجاد انسجام و هماهنگی در ساحت های گوناگون زندگی انسان را دارد، بلکه ظرفیت فراهم کردن بسترهای تحقق تمدن نوین اسلامی را نیز در خود جای داده است. از سوی دیگر، شریعت اسلام با برخورداری از انعطاف پذیری در مواجهه با تحولات تاریخی و توجه به ظرفیت های گسترده انسانی، امکان عینیت بخشیدن به اصول عدالت و اعتدال را در تنظیم مناسبات میان افراد و جوامع فراهم می کند. روش تحقیق در این پژوهش، ترکیبی از مطالعات کتابخانه ای و تحلیل محتوای تخصصی است؛ به گونه ای که ضمن بازخوانی دقیق مبانی نظری شریعت، بر جنبه های عدالت محور، جامعیت و کاربردی بودن آن تاکید شده است. نتیجه کلی یادآور می شود که شریعت اسلامی برخلاف تلقی های تقلیل گرایانه، صرفا یک چارچوب نظری محدود نیست؛ بلکه توان هدایت عملی جامعه را در مسیر رشد، تکامل و عدالت پایدار داراست. در نهایت، پژوهش بر این نکته تاکید می کند که شریعت اسلامی علاوه بر جامعیت و پیشرفت در ساحت نظری، می تواند به عنوان الگویی عملی، به نیازهای جوامع معاصر پاسخ دهد و چشم اندازی نو برای تحقق آرمان های اجتماعی و تمدنی ارائه کند.

کلیدواژه ها:

شریعت اسلام ، عدالت جویی ، جامعیت ، مبانی نظری ، تمدن نوین اسلامی