هم ترازی نفس و عقل در حکمت متعالیه

مسئله نسبت نفس و عقل یکی از بنیادی ترین مباحث انسان شناسی فلسفی در سنت حکمت اسلامی است که در حکمت متعالیه، صورت بندی نوین و عمیقی می یابد. ملاصدرا با تکیه بر اصولی هم چون اصالت وجود، تشکیک وجود، حرکت جوهری و اتحاد عاقل و معقول، تلقی رایج از دوگانگی نفس و عقل را پشت سر نهاده و به نظریه ای می رسد که می توان از آن به «هم ترازی نفس و عقل» تعبیر کرد. این مقاله با رویکردی علمی پژوهشی و تحلیلی، به تبیین مبانی هستی شناختی، معرفت شناختی و انسان شناختی این هم ترازی می پردازد و نشان می دهد که در حکمت متعالیه، عقل نه امری بیرون از نفس، بلکه مرتبه عالی تحقق وجودی نفس است. هم چنین پیامدهای معرفتی، اخلاقی و تربیتی این دیدگاه بررسی می شود. مقاله می کوشد ضمن وفاداری به متون اصلی صدرایی، تحلیلی نو از نسبت نفس و عقل ارائه دهد و از تکرار صرف آراء پیشین پرهیز کند.

کلیدواژه ها:

نفس ، عقل ، هم ترازی ، حکمت متعالیه ، ملاصدرا ، اتحاد عاقل و معقول ، تشکیک وجود