سکوت به مثابه کنش اجتماعی؛ تحلیل جامعه شناختی کارکردهای سکوت در گلستان سعدی با تاکید بر آرای ماکس وبر

این پژوهش با رویکردی بینارشته ای، کارکردهای اجتماعی سکوت را در حکایات باب چهارم گلستان سعدی (در فواید خاموشی) بررسی می کند. سکوت در آثار سعدی، پدیده ای صرفا فردی یا عرفانی نیست، بلکه کنشی ارتباطی و اجتماعی واجد معناست که در بافت روابط قدرت، نظم اجتماعی و تعاملات روزمره عمل می کند. این مقاله با تکیه بر حکایات باب چهارم گلستان نشان می دهد سکوت مدنظر سعدی، در مواجهه با ساختارهای نامناسب سیاسی، اقتصادی و علمی، کارکردی راهبردی و مصلحت آمیز می یابد و ابزاری برای حفظ اندیشه، صیانت از جان و مال، و تنظیم عقلانی روابط اجتماعی می شود. با بهره گیری از چارچوب های جامعه شناختی به ویژه مفهوم «کنش عقلانی معطوف به هدف» ماکس وبر، تحلیل می شود که چگونه سکوت در نظام فکری سعدی، از یک فضیلت اخلاقی به یک «کنش اجتماعی عقلانی» بدل می شود که فرد برای بقا، تاثیرگذاری یا اعتراض در میدان های اجتماعی ناامن یا نابرابر به کار می بندد. یافته ها حاکی از آن است که سکوت در گلستان، هم بازتاب شرایط اجتماعی عصر سعدی (حاکمیت جور، رقابت های ناسالم، فقدان امنیت قضایی) است و هم راهکاری خردمندانه برای عبور از این شرایط و حفظ کرامت و تاثیر اجتماعی فرد.

کلیدواژه ها:

سعدی ، گلستان ، سکوت ، کارکرد اجتماعی ، جامعه شناسی ادبیات ، ماکس وبر ، کنش عقلانی