بررسی پیامدهای اجتماعی گسترش فضاهای عمومی شهری بر تعاملات اجتماعی شهروندان

فضاهای عمومی شهری به عنوان یکی از مهم ترین عناصر ساخت اجتماعی شهر، نقش بنیادینی در شکل گیری، تداوم و کیفیت تعاملات اجتماعی شهروندان ایفا می کنند. این فضاها شامل پارک ها، میادین، پیاده راه ها و سایر فضاهای باز شهری هستند که امکان حضور داوطلبانه، تعامل چهره به چهره و شکل گیری روابط اجتماعی غیررسمی را فراهم می سازند. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل پیامدهای اجتماعی گسترش فضاهای عمومی شهری بر تعاملات اجتماعی شهروندان انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعه اسنادی، مرور نظام مند پژوهش های داخلی و خارجی و تحلیل نظریه های مرتبط در حوزه جامعه شناسی شهری و فضاهای عمومی گردآوری شده اند. چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر نظریه سرمایه اجتماعی، نظریه حق به شهر و رویکردهای تعامل گرایانه به فضاهای شهری است. یافته های پژوهش نشان می دهد که گسترش فضاهای عمومی شهری، در صورت برخورداری از طراحی مناسب، دسترسی عادلانه و مدیریت کارآمد، می تواند به افزایش تعاملات اجتماعی چهره به چهره، تقویت شبکه های ارتباطی غیررسمی، ارتقای احساس تعلق مکانی و افزایش مشارکت اجتماعی شهروندان منجر شود و از این طریق، سرمایه اجتماعی و انسجام اجتماعی را تقویت می نماید. در مقابل، توسعه نامتوازن، طراحی صرفا کالبدی و بی توجهی به نیازهای اجتماعی و فرهنگی گروه های مختلف شهروندان می تواند موجب کاهش کیفیت تعاملات اجتماعی، طرد اجتماعی برخی گروه ها و تشدید نابرابری های فضایی و اجتماعی می شود. نتیجه گیری کلی پژوهش حاکی از آن است که موفقیت گسترش فضاهای عمومی شهری در ارتقای تعاملات اجتماعی، مستلزم اتخاذ رویکردی جامعه محور، مشارکتی و عدالت محور در سیاست گذاری و برنامه ریزی شهری است. بر این اساس، توجه هم زمان به ابعاد اجتماعی، فرهنگی و کالبدی فضاهای عمومی می تواند زمینه ساز تقویت تعاملات اجتماعی پایدار و ارتقای کیفیت زندگی شهری گردد.

کلیدواژه ها:

فضاهای عمومی شهری ، تعاملات اجتماعی ، سرمایه اجتماعی ، انسجام اجتماعی ، کیفیت زندگی شهری