طراحی فضاهای شهری دوستدار پیاده با رویکرد ارتقای تعاملات اجتماعی (مورد مطالعه شهر جهرم)

پژوهش حاضر با هدف تحلیل چگونگی بازنمایی مفاهیم «پیاده مداری» و «تعاملات اجتماعی» در اسناد مرتبط با شهر جهرم و تدوین چارچوبی زمینه گرا برای طراحی فضاهای شهری دوستدار پیاده با رویکرد ارتقای تعاملات اجتماعی انجام شده است. روش پژوهش، کیفی از نوع تحلیل اسنادی با رویکرد تفسیری است. جامعه آماری شامل اسناد بالادستی و رسمی (طرح جامع و تفصیلی جهرم، مصوبات شورای ترافیک)، اسناد تاریخی (سفرنامه ها، کتب تاریخ محلی، نقشه ها و عکس های هوایی قدیمی)، اسناد علمی-پژوهشی و اسناد حقوقی-مدیریتی (قوانین شهرداری ها و ضوابط طراحی معابر) است. نمونه گیری به روش هدفمند و نظری انجام و تحلیل داده ها با بهره گیری از روش تحلیل مضمون شش مرحله ای براون و کلارک (۲۰۰۶) و با استفاده از نرم افزار MAXQDA صورت گرفت. اعتبار یافته ها از طریق مثلث سازی منابع، بازبینی توسط متخصصان و مستندسازی مسیر ممیزی تامین شده است. یافته های پژوهش به استخراج چهار مضمون اصلی انجامید: (۱) غیبت پیاده در گفتمان رسمی برنامه ریزی که نشان می دهد در اسناد بالادستی جهرم، پیاده مداری فاقد جایگاه مفهومی مستقل است و ذیل «مدیریت ترافیک سواره» تعریف می شود؛ (۲) حافظه تاریخی فضای پیاده و تعامل که روایت گر حضور پررنگ بازار، ساباط ها و میدانچه های جمعی در جهرم قدیم به عنوان «مکان های سوم» تعامل گراست؛ (۳) شکاف میان سیاست، ضابطه و اجرا که نشان دهنده تعلیق حق پیاده روی ایمن و دسترسی به فضاهای عمومی به دلیل موانع حقوقی، مالی و نهادی است؛ و (۴) الزامات مغفول اقلیمی و فرهنگی در طراحی معابر که از غفلت نظام مند اسناد رسمی از دو پیش شرط بنیادین فعالیت اجتماعی در جهرم یعنی «سایه و آب» و «فرهنگ شب نشینی» حکایت دارد. نتایج پژوهش نشان می دهد که ریشه اصلی تضعیف تعاملات اجتماعی در فضاهای پیاده جهرم، در عدم تعادل ساختاری میان سه لایه «بستر زمینه ای»، «سیاست ها و ضوابط نهادی» و «کیفیت های فضایی-اجتماعی» نهفته است.

کلیدواژه ها:

پیاده مداری ، تعاملات اجتماعی ، تحلیل اسنادی ، فضای شهری جهرم ، طراحی زمینه گرا