بررسی فراتحلیلی رابطه بین کمرویی و اضطراب اجتماعی در کودکان مبتلا به بیش فعالی ADHD: نقش تعدیل گر پذیرش از سوی همسالان

هدف پژوهش حاضر انجام یک فراتحلیل از نوع ترکیب نتایج مطالعات Meta-Analysis برای بررسی رابطه بین کمرویی و اضطراب اجتماعی در کودکان مبتلا به بیش فعالی Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder; ADHD و نیز آزمون نقش تعدیل گر پذیرش از سوی همسالان است. از منظر نظری، ADHD می تواند با پیامدهای اجتماعی–هیجانی همراه شود؛ از جمله دشواری در تنظیم هیجان، اختلال در مهارت های اجتماعی و در نتیجه کاهش شانس تجربه های مثبت همسالان. در چنین بستر رشدی، کمرویی به عنوان یک ویژگی/تمایل نسبتا پایدار یا حالت رفتاری اجتنابی، می تواند زمینه ساز شکل گیری یا تشدید اضطراب اجتماعی باشد؛ اضطرابی که در آن کودک از ارزیابی منفی دیگران می ترسد و در موقعیت های بین فردی احساس تهدید می کند. همچنین، پذیرش از سوی همسالان به عنوان نیروی محافظتی بالقوه می تواند شدت رابطه کمرویی و اضطراب اجتماعی را تعدیل کند؛ به این معنا که در سطوح بالاتر پذیرش، اثر کمرویی بر اضطراب اجتماعی ممکن است کاهش یابد. در این فراتحلیل، پژوهش ها با جست وجوی سیستماتیک در پایگاه های اطلاعاتی بین المللی و ملی شامل منابع فارسی و انگلیسی از آغاز تا زمان اجرای جست وجو گردآوری شدند. معیارهای ورود شامل مطالعات تجربی با جامعه کودکان مبتلا به ADHD، گزارش شاخص های مرتبط با کمرویی/بازداری رفتاری یا تمایل به کناره گیری، گزارش اضطراب اجتماعی با ابزارهای استاندارد یا سنجه های معتبر، و امکان محاسبه اندازه اثر بود. مطالعاتی که تمرکز اصلی آنها بر ADHD نبود، یا متغیرهای موردنظر به صورت قابل استخراج گزارش نشده بودند، از تحلیل حذف شدند. اندازه اثر از نوع همبستگی ® و در صورت لزوم تبدیل های استاندارد انجام گرفت و برای تعدیل گر پذیرش همسالان، تحلیل های زیرگروهی/مدل های تعدیلی به کار گرفته شد. بر پایه رویکردهای رایج در فراتحلیل، از شاخص ناهمگنی مانند I^۲ و آزمون های ناهمگنی استفاده گردید تا میزان تفاوت میان اندازه اثرها برآورد و بررسی شود. یافته های تبیینی این فراتحلیل به طور کلی نشان می دهد کمرویی رابطه معنادار و جهت دار با اضطراب اجتماعی در کودکان مبتلا به ADHD دارد و هرچه سطح کمرویی بالاتر باشد، احتمال/شدت اضطراب اجتماعی نیز افزایش می یابد. افزون بر این، پذیرش همسالان نقش تعدیل گر معنادار نشان می دهد؛ به گونه ای که در سطح بالاتر پذیرش، رابطه میان کمرویی و اضطراب اجتماعی ضعیف تر است. این الگو با چارچوب های نظری مانند مدل های شناختی–اجتماعی اضطراب اجتماعی و نیز دیدگاه های بافتی درباره کارکرد همسالان و اثرات حمایتی آنها همسو است. نتیجه گیری پژوهش بر ضرورت مداخلات مدرسه محور و همسال محور برای افزایش پذیرش اجتماعی و تقویت مهارت های اجتماعی و هیجانی کودک تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

ADHD ، کمرویی ، اضطراب اجتماعی ، همسالان ، پذیرش اجتماعی ، نقش تعدیل گر ، فراتحلیل