گونه شناسی، احکام و پیامدهای فقهی بدعت از دیدگاه مذاهب پنجگانه اسلامی

بدعت به عنوان یکی از پدیده های مناقشه برانگیز در تاریخ اندیشه اسلامی، همواره مورد توجه قرآن، سنت و فقهای مذاهب اسلامی بوده است. ورود عناصر غیرماذون شرعی به حوزه دین، افزون بر ایجاد انحرافات اعتقادی و فقهی، پیامدهای عمیق اجتماعی و اخلاقی در پی داشته است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی چیستی بدعت، گونه شناسی آن، تحلیل احکام فقهی و واکاوی پیامدهای فردی و اجتماعی بدعت از منظر مذاهب پنجگانه اسلامی (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و امامیه) است. هدف پژوهش، تبیین دقیق مرز بدعت و سنت و ارائه تحلیلی تطبیقی برای کاهش اختلافات مذهبی و جلوگیری از بدعت انگاری ناصواب در جوامع اسلامی می باشد. روش تحقیق استدلالی و تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و داده ها از منابع معتبر قرآنی، روایی و فقهی استخراج شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه همه مذاهب اسلامی در اصل حرمت بدعت اتفاق نظر دارند، اما در تعریف، تقسیم بندی، گستره و مصادیق آن اختلافاتی وجود دارد. اهل سنت غالبا قائل به تقسیم بدعت به حسنه و سیئه اند، در حالی که امامیه بدعت را ذاتا حرام می دانند. نتیجه نهایی پژوهش حاکی از آن است که تعریف شاطبی از بدعت، جامع ترین تعریف بوده و می تواند مبنای فهم مشترک میان مذاهب اسلامی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بدعت ، احکام فقهی ، پیامدهای فقهی ، مذاهب پنجگانه ، اهل سنت ، امامیه