از ایمان فردی تا تاب آوری جمعی؛ تبیین سازوکار تبدیل خداباوری به سرمایه اجتماعی در بحران های اجتماعی

بحران های اجتماعی معاصر، علاوه بر آسیب های مادی و روان شناختی، انسجام اجتماعی، اعتماد عمومی و ظرفیت کنش جمعی جوامع را نیز با چالش مواجه می کنند. ازاین رو، تبیین منابع و سازوکارهای تقویت تاب آوری اجتماعی، فراتر از ظرفیت های مادی و نهادی، به یکی از مسائل مهم پژوهش های اجتماعی تبدیل شده است. در این میان، ایمان و خداباوری می توانند به عنوان منابع معنایی، اخلاقی و اجتماعی، در نحوه مواجهه افراد و جوامع با بحران نقش آفرین باشند؛ بااین حال، چگونگی تبدیل یک منبع دینی در سطح فردی به ظرفیتی اجتماعی، همچنان نیازمند تبیین نظری منسجم است. پژوهش حاضر با هدف تبیین سازوکار «تبدیل ایمان فردی به تاب آوری جمعی» و با رویکرد کیفی نظری انجام شده است. داده های پژوهش از طریق تحلیل اسنادی و مرور هدفمند منابع کلاسیک و مطالعات بین المللی جدید در حوزه دین، معنابخشی به بحران، مقابله دینی، سرمایه اجتماعی و تاب آوری اجتماعی گردآوری و با رویکرد سنتز نظری تحلیل شده اند. بر اساس تحلیل انجام شده، خداباوری به صورت مستقیم و خودکار به تاب آوری اجتماعی منجر نمی شود، بلکه از طریق دو سازوکار مکمل معنابخشی به بحران و مقابله دینی مثبت، زمینه تقویت امید و جهت یابی را فراهم می کند. این ظرفیت ها در صورت تجلی در قالب مسئولیت اخلاقی، همدلی و نوع دوستی، به تقویت اعتماد و شکل گیری سرمایه اجتماعی پیوندی، پل زننده و ارتباطی منجر می شوند و از طریق تسهیل کنش جمعی، همکاری و بسیج منابع، ظرفیت تاب آوری اجتماعی را افزایش می دهند. نوآوری پژوهش، ارائه یک چارچوب مفهومی چندسطحی برای تبیین زنجیره تبدیل ایمان از یک منبع فردی به سرمایه ای اجتماعی و در نهایت تاب آوری جمعی است.

کلیدواژه ها:

خداباوری ، ایمان دینی ، معنابخشی به بحران ، سرمایه اجتماعی ، تاب آوری